Ketuat Virus pada Tapak Kaki dan Jari Kaki: Pilihan Rawatan, Tempoh Pemulihan, Punca Berulang dan Cara Pencegahan

Oleh Dr Lim Tzyy Huei | Pakar Perunding Dermatologi, Pantai Hospital Batu Pahat, Johor, Malaysia

Pernahkah anda menyedari benjolan kulit yang kasar dan keras pada tapak kaki atau di sekitar jari kaki?

Adakah benjolan tersebut kadangkala menyebabkan kesakitan ketika berjalan, berdiri atau memakai kasut?

Keadaan ini mungkin disebabkan oleh ketuat virus (viral wart), iaitu jangkitan kulit biasa yang berpunca daripada human papillomavirus (HPV).

Ketuat yang tumbuh pada tapak kaki dikenali sebagai plantar wart. Ketuat juga boleh muncul pada hujung atau sisi jari kaki, di antara jari kaki atau di sekitar kuku kaki.

Walaupun ketuat virus biasanya tidak berbahaya, ia boleh menyebabkan ketidakselesaan, membesar secara beransur-ansur, merebak ke kulit berhampiran atau berterusan selama berbulan-bulan hingga bertahun-tahun.

Terdapat beberapa pilihan rawatan, tetapi sesetengah pesakit memerlukan beberapa sesi sebelum ketuat dapat dihilangkan sepenuhnya.

Memahami pilihan rawatan, proses pemulihan dan risiko ketuat berulang dapat membantu pesakit mempunyai jangkaan yang lebih realistik.

Apakah Itu Ketuat Virus pada Tapak Kaki dan Jari Kaki?

Ketuat virus berlaku apabila jenis HPV tertentu menjangkiti lapisan luar kulit.

Virus ini boleh memasuki kulit melalui luka atau rekahan yang sangat kecil, lalu menyebabkan sel kulit membiak dan membentuk benjolan yang kasar serta menebal.

Ketuat virus pada kaki biasanya berlaku pada:

• Tumit dan bahagian tapak kaki di pangkal jari

• Hujung dan bahagian bawah jari kaki

• Sisi jari kaki dan ruang di antara jari

• Kulit di sekitar kuku kaki

  
  

Oleh sebab tapak kaki menampung berat badan, tekanan ketika berdiri dan berjalan boleh menyebabkan ketuat terdorong ke dalam kulit, lalu menyebabkan kesakitan.

Sesetengah pesakit mengalami banyak ketuat kecil yang bercantum dan membentuk kelompok lebih besar, dikenali sebagai mosaic wart.

Bagaimana Membezakan Ketuat Virus daripada Mata Ikan atau Kapalan?

Ketuat pada tapak kaki sering disalah anggap sebagai mata ikan (corn) atau kulit kapalan (callus).

Antara ciri ketuat virus yang biasa termasuk:

• Kulit kasar dan menebal

• Bintik hitam atau merah yang sangat kecil di dalam ketuat, yang sebenarnya merupakan salur darah kecil

• Garisan kulit normal yang terputus pada kawasan ketuat

• Kesakitan ketika berjalan, berdiri atau apabila ketuat ditekan dari kedua-dua sisi

• Satu ketuat atau beberapa ketuat berdekatan

  
  

Sebaliknya, mata ikan dan kapalan biasanya terbentuk akibat tekanan atau geseran berulang, bukannya jangkitan virus.

Oleh sebab keadaan ini kadangkala kelihatan hampir sama, pakar dermatologi mungkin menggunakan pemeriksaan klinikal dan dermoskopi (dermoscopy) untuk membantu membezakannya.

Jika benjolan mempunyai rupa yang luar biasa, sering berdarah, berubah dari semasa ke semasa atau tidak bertambah baik dengan rawatan, biopsi kulit kadangkala mungkin diperlukan untuk menolak kemungkinan penyakit lain.

Mengapa Ketuat Virus Boleh Tumbuh pada Kaki?

Bukan semua individu yang terdedah kepada HPV akan mendapat ketuat.

Namun, beberapa faktor boleh meningkatkan risiko jangkitan atau penyebaran virus.

1. Berjalan Berkaki Ayam di Kawasan Awam yang Lembap

Contohnya:

• Bilik mandi awam

• Bilik persalinan kolam renang

• Tempat mandi berkongsi

  
  

Kawasan yang lembap boleh meningkatkan kemungkinan kulit terdedah kepada virus.

2. Tapak Kaki Terlalu Banyak Berpeluh

Peluh berlebihan dan kelembapan berpanjangan boleh menyebabkan kulit lebih mudah mengalami geseran dan kerosakan kecil, lalu membolehkan virus memasuki kulit.

3. Luka atau Rekahan Kecil pada Kulit

Rekahan, luka akibat geseran atau kesan menggaru boleh menjadi laluan masuk bagi HPV.

4. Sistem Imun yang Lemah

Pesakit yang mempunyai sistem imun lemah atau menggunakan ubat penekan sistem imun mungkin mengalami ketuat yang lebih banyak, berpanjangan atau sukar dirawat.

5. Memicit, Memotong atau Menggaru Ketuat

Tindakan ini boleh mencederakan kulit berhampiran dan menyebabkan virus merebak ke kawasan lain.

6. Berkongsi Barangan Peribadi

Barangan seperti tuala, stoking, kasut, pemotong kuku dan alat mengikis kulit kaki boleh menyumbang kepada penyebaran virus.

Kasut yang ketat tidak menyebabkan ketuat virus secara langsung, tetapi geseran dan tekanan berulang boleh menjadikan ketuat sedia ada lebih menyakitkan.

Adakah Semua Ketuat Virus Perlu Dirawat?

Tidak semestinya.

Sesetengah ketuat boleh hilang sendiri apabila sistem imun badan berjaya mengawal jangkitan.

Namun, proses ini mungkin mengambil masa beberapa bulan atau bertahun-tahun.

Rawatan biasanya dipertimbangkan jika:

• Ketuat menyebabkan sakit ketika berjalan, berdiri atau memakai kasut.

• Ketuat semakin membesar.

• Ketuat merebak ke kulit berhampiran atau jari kaki yang lain.

• Banyak ketuat baharu muncul.

• Rawatan di rumah tidak menunjukkan penambahbaikan yang mencukupi.

• Ketuat mengganggu aktiviti bersukan atau rutin harian.

  
  

Rawatan yang paling sesuai bergantung pada saiz, bilangan, lokasi, ketebalan ketuat serta keadaan kesihatan pesakit.

Apakah Pilihan Rawatan untuk Ketuat Virus pada Kaki?

1. Salicylic Acid: Rawatan Sapuan untuk Ketuat

Salicylic acid merupakan salah satu rawatan awal yang biasa digunakan untuk ketuat virus.

Ia bertindak dengan melembutkan dan menanggalkan lapisan kulit yang menebal secara beransur-ansur, sekali gus membantu mengurangkan tisu ketuat.

Rawatan biasanya memerlukan penggunaan secara tetap di rumah selama kira-kira 6 hingga 12 minggu atau lebih lama.

Semasa rawatan, kulit mungkin menjadi:

• Putih atau lembut

• Mengelupas

• Sedikit merah atau mengalami kerengsaan

  
  

Bagi ketuat yang tebal, penanggalan lapisan kulit mati yang sudah lembut secara berhati-hati kadangkala mungkin disarankan.

Namun, elakkan memotong atau mengorek ketuat sendiri menggunakan pisau atau gunting.

Salicylic acid perlu digunakan dengan berhati-hati supaya tidak menyebabkan kerengsaan pada kulit sihat di sekeliling ketuat.

Pesakit diabetes, masalah peredaran darah atau kurang deria rasa pada kaki tidak sepatutnya menggunakan produk pembasmi ketuat yang kuat tanpa nasihat doktor.

2. Cryotherapy: Rawatan Pembekuan Menggunakan Nitrogen Cecair

Cryotherapy merupakan prosedur dermatologi yang biasa dilakukan untuk merawat ketuat virus.

Rawatan ini menggunakan nitrogen cecair (liquid nitrogen) yang sangat sejuk untuk membekukan dan memusnahkan tisu kulit yang terjejas.

Bagi ketuat tapak kaki yang tebal, pakar dermatologi mungkin terlebih dahulu membuang sebahagian lapisan kulit mati yang menebal secara berhati-hati (paring) sebelum menggunakan nitrogen cecair.

Selepas rawatan, pesakit mungkin mengalami:

• Rasa pedih atau panas buat sementara waktu

• Kemerahan dan bengkak setempat

• Gelembung air jernih atau gelembung berisi darah

• Keruping dan pengelupasan kulit

• Penyembuhan kulit secara beransur-ansur

  
  

Kulit yang dirawat biasanya sembuh dalam tempoh 1 hingga 2 minggu, walaupun pembekuan yang lebih dalam mungkin memerlukan masa pemulihan lebih lama.

Pembentukan gelembung air selepas cryotherapy merupakan tindak balas yang biasa dan tidak semestinya menandakan jangkitan.

Kebanyakan ketuat tapak kaki memerlukan beberapa sesi rawatan, biasanya dengan jarak sekitar 2 hingga 4 minggu antara sesi, bergantung pada penyembuhan dan tindak balas kulit.

Ketuat yang besar, tebal atau telah lama wujud mungkin memerlukan tempoh rawatan lebih panjang.

3. Electrosurgery dan Curettage

Electrosurgery menggunakan tenaga elektrik untuk memusnahkan tisu ketuat.

Curettage pula melibatkan pembuangan tisu ketuat menggunakan alat khas.

Prosedur ini biasanya dilakukan menggunakan bius setempat dan mungkin dipertimbangkan bagi ketuat degil tertentu yang sukar dirawat.

Walaupun ketuat yang kelihatan mungkin dapat dibuang dalam satu prosedur, rawatan ini menghasilkan luka dan mempunyai risiko seperti:

• Kesakitan

• Pendarahan

• Jangkitan

• Pembentukan parut

  
  

Oleh sebab tapak kaki merupakan kawasan yang menampung berat badan, parut selepas prosedur kadangkala boleh menyebabkan ketidakselesaan berpanjangan ketika berjalan.

Oleh itu, prosedur ini tidak sesuai untuk semua pesakit.

4. Pembedahan Membuang Ketuat

Pembedahan kadangkala dipertimbangkan bagi ketuat tertentu yang berpanjangan atau apabila diagnosis benjolan kulit masih tidak jelas.

Walau bagaimanapun, pembedahan biasanya bukan rawatan pertama untuk ketuat pada tapak kaki.

Tapak kaki dan jari kaki sering menerima tekanan ketika berjalan, dan luka pembedahan boleh mengganggu pergerakan serta memerlukan beberapa minggu untuk sembuh.

Risiko yang mungkin berlaku termasuk pendarahan, jangkitan, parut dan ketuat berulang.

5. Rawatan Lain untuk Ketuat yang Degil

Bagi ketuat virus yang masih berterusan walaupun telah menjalani beberapa kali rawatan, pakar dermatologi mungkin mempertimbangkan pilihan tambahan seperti:

• Rawatan laser

• Imunoterapi suntikan ke dalam lesi (intralesional immunotherapy)

• Suntikan bleomycin ke dalam ketuat (intralesional bleomycin)

• Ubat sapuan tertentu seperti 5-fluorouracil

• Rawatan pakar lain untuk ketuat yang sukar dirawat

  
  

Setiap rawatan mempunyai indikasi, manfaat dan kemungkinan kesan sampingan yang berbeza.

Pilihan yang paling sesuai perlu ditentukan berdasarkan keadaan setiap pesakit.

Berapa Lama Ketuat Virus Mengambil Masa untuk Hilang?

Rawatan ketuat virus biasanya memerlukan masa.

Ketuat tidak semestinya dapat dihilangkan sepenuhnya dalam satu sesi rawatan.

Jenis rawatan	Tempoh rawatan atau pemulihan yang dijangkakan
Salicylic acid	Penggunaan harian sekitar 6–12 minggu atau lebih lama
Cryotherapy nitrogen cecair	Biasanya diulang setiap 2–4 minggu; beberapa sesi mungkin diperlukan
Electrosurgery atau curettage	Ketuat yang kelihatan mungkin dibuang dalam satu sesi, tetapi luka biasanya mengambil beberapa minggu untuk sembuh
Pembedahan	Pemulihan biasanya mengambil beberapa minggu
Rawatan lain untuk ketuat degil	Bergantung pada jenis rawatan dan tahap keterukan

Ketuat yang kecil dan baru muncul mungkin lebih mudah dirawat berbanding ketuat besar yang telah wujud selama bertahun-tahun.

Ketuat pada kawasan tapak kaki yang menampung berat badan juga boleh menjadi lebih sukar dirawat akibat kulit yang menebal, tekanan dan geseran.

Walaupun permukaan kulit kelihatan sudah sembuh, pemeriksaan susulan mungkin diperlukan untuk memastikan tiada tisu ketuat yang masih tertinggal.

Mengapa Ketuat Virus Sering Berulang Selepas Rawatan?

Ketuat yang berulang merupakan salah satu kebimbangan utama pesakit.

Walaupun ketuat kelihatan sudah hilang, ia masih boleh muncul semula.

Terdapat beberapa kemungkinan sebab.

1. Sel Kulit yang Masih Dijangkiti HPV

Rawatan mungkin berjaya membuang ketuat yang kelihatan, tetapi sebilangan kecil sel kulit yang dijangkiti virus mungkin masih tertinggal.

2. Ketuat Belum Dihilangkan Sepenuhnya

Ketuat yang besar, tebal atau telah lama wujud mungkin memerlukan beberapa sesi sebelum benar-benar hilang.

3. Jangkitan Berhampiran yang Belum Kelihatan

Kawasan kulit kecil yang sudah dijangkiti mungkin belum kelihatan semasa rawatan pertama, tetapi menjadi ketara kemudian.

4. Pendedahan Baharu kepada HPV

Sentuhan dengan kulit yang dijangkiti atau barangan dan permukaan yang tercemar boleh menyebabkan jangkitan baharu.

5. Tindak Balas Sistem Imun yang Kurang Berkesan

Sesetengah pesakit mengalami kesukaran untuk menghapuskan HPV dengan berkesan, menyebabkan ketuat menjadi lebih degil atau mudah berulang.

Penting untuk difahami bahawa ketuat yang berulang tidak semestinya bermakna rawatan sebelumnya gagal atau dilakukan secara tidak betul.

Risiko berulang bergantung pada ciri ketuat, keadaan sistem imun, kaedah rawatan dan faktor individu.

Tiada satu peratusan risiko berulang yang sama untuk semua pesakit.

Bagaimana Cara Mencegah Ketuat Virus daripada Berulang?

Walaupun ketuat tidak semestinya dapat dicegah sepenuhnya, penjagaan kaki yang sesuai boleh membantu mengurangkan penyebaran virus dan risiko jangkitan semula.

1. Pastikan Kaki Bersih dan Kering

Keringkan kawasan di antara jari kaki dengan teliti selepas mencuci kaki.

Tukar stoking secara berkala dan pilih kasut yang mempunyai pengudaraan baik.

2. Elakkan Berjalan Berkaki Ayam di Kawasan Awam yang Lembap

Gunakan selipar di bilik mandi awam, bilik persalinan kolam renang dan tempat mandi berkongsi.

3. Jangan Picit, Potong atau Korek Ketuat

Elakkan cuba membuang ketuat menggunakan pisau atau gunting kerana tindakan ini boleh mencederakan kulit dan menyebarkan virus.

4. Jangan Berkongsi Barangan Peribadi

Elakkan berkongsi tuala, stoking, kasut, pemotong kuku dan alat penjagaan kulit kaki.

5. Kurangkan Geseran dan Tekanan daripada Kasut

Pilih kasut yang sesuai dengan saiz kaki dan mempunyai ruang yang mencukupi untuk jari kaki.

Pelapik khas untuk mengurangkan tekanan mungkin membantu mengurangkan kesakitan ketika berjalan, tetapi ia tidak menghilangkan jangkitan virus.

6. Lengkapkan Rawatan yang Disarankan

Jangan menganggap ketuat sudah hilang sepenuhnya hanya kerana permukaannya menjadi lebih rata atau saiznya semakin kecil.

Penjagaan Selepas Cryotherapy untuk Ketuat Kaki

Penjagaan selepas rawatan yang betul membantu proses penyembuhan dan mengurangkan risiko jangkitan serta komplikasi lain.

1. Kemerahan, Bengkak dan Rasa Pedih

Selepas cryotherapy, kawasan yang dirawat mungkin terasa sakit, merah, bengkak atau sedikit panas.

Sesetengah pesakit mengalami gelembung air dalam tempoh 24 hingga 48 jam selepas rawatan.

Ini biasanya merupakan tindak balas yang dijangkakan selepas cryotherapy.

Pastikan kawasan tersebut bersih dan kurangkan geseran atau tekanan yang tidak diperlukan.

2. Bagaimana Jika Gelembung Air Terbentuk?

Gelembung air selepas cryotherapy mungkin mengandungi cecair jernih atau darah.

Jika gelembung air kecil dan hanya menyebabkan sedikit ketidakselesaan, biasanya lebih baik membiarkannya tanpa dipecahkan sendiri.

Jika gelembung menjadi besar, sangat menyakitkan atau mengganggu aktiviti berjalan, hubungi doktor yang merawat untuk pemeriksaan.

3. Jika Gelembung Air Pecah

• Bersihkan kawasan tersebut secara lembut menggunakan air dan sabun yang ringan.

• Jangan menarik atau membuang lapisan kulit gelembung secara paksa.

• Tutup luka menggunakan balutan yang tidak melekat pada kulit (non-adherent dressing).

• Tukar balutan apabila basah atau kotor.

• Elakkan menyapu salicylic acid atau ubat ketuat lain yang boleh menyebabkan kerengsaan secara terus pada luka terbuka sehingga kulit sembuh.

  
  

4. Bolehkah Berjalan Selepas Cryotherapy?

Kebanyakan pesakit masih boleh melakukan aktiviti harian yang ringan mengikut tahap keselesaan.

Namun, rawatan pada tumit, bahagian hadapan tapak kaki atau jari kaki yang menampung berat badan mungkin menyebabkan kesakitan ketika berjalan.

Kurangkan sementara aktiviti berjalan terlalu lama, berlari atau aktiviti berimpak tinggi.

Pakai kasut yang selesa dan tidak memberikan tekanan berlebihan pada kawasan rawatan.

5. Bilakah Perlu Menghubungi Doktor Selepas Rawatan?

Dapatkan pemeriksaan jika anda mengalami:

• Kesakitan yang semakin teruk atau sangat kuat

• Kemerahan atau bengkak yang semakin merebak

• Nanah atau bau yang kurang menyenangkan daripada luka

• Demam

• Pendarahan yang berterusan

• Luka yang tidak sembuh seperti dijangkakan

  
  

Gejala ini mungkin menandakan jangkitan atau komplikasi lain yang memerlukan pemeriksaan.

Adakah Ketuat Virus Boleh Berjangkit kepada Orang Lain?

Ya.

HPV boleh merebak melalui sentuhan kulit secara langsung atau melalui barangan dan permukaan yang tercemar.

Menggaru, memotong atau mengopek ketuat secara berulang juga boleh menyebabkan virus merebak ke bahagian lain pada kaki sendiri.

Untuk mengurangkan penyebaran:

• Jangan berkongsi tuala, stoking, kasut atau alat penjagaan kaki.

• Gunakan selipar di kawasan basah yang dikongsi bersama.

• Basuh tangan selepas menyentuh atau merawat ketuat.

• Elakkan mengopek atau menggaru ketuat.

  
  

Walau bagaimanapun, bukan semua individu yang tinggal bersama seseorang yang mempunyai ketuat virus akan dijangkiti.

Tindak balas sistem imun dan keadaan kulit setiap individu juga mempengaruhi risiko jangkitan.

Bilakah Anda Perlu Berjumpa Pakar Dermatologi?

Pertimbangkan pemeriksaan pakar jika:

• Ketuat menyebabkan kesakitan ketika berjalan atau memakai kasut.

• Benjolan semakin membesar atau merebak.

• Banyak ketuat baharu muncul.

• Rawatan di rumah tidak membantu.

• Ketuat sering berulang walaupun sudah dirawat.

• Anda tidak pasti sama ada benjolan tersebut ialah ketuat, mata ikan atau masalah kulit lain.

• Benjolan sering berdarah, berubah warna atau mempunyai rupa yang luar biasa.

  
  

Pesakit yang mempunyai diabetes, masalah peredaran darah, kurang deria rasa pada kaki atau sistem imun yang lemah perlu lebih berhati-hati apabila menggunakan produk pembasmi ketuat yang kuat atau cuba membuang ketuat sendiri.

Bukan semua benjolan kulit yang menebal pada tapak kaki ialah ketuat virus. Diagnosis yang tepat merupakan langkah pertama untuk memilih rawatan yang sesuai.

Kesimpulan: Menguruskan Ketuat Virus pada Tapak Kaki dan Jari Kaki

Ketuat virus pada tapak kaki dan jari kaki merupakan jangkitan kulit biasa yang disebabkan oleh HPV.

Walaupun sesetengah ketuat boleh hilang sendiri, ketuat lain mungkin berterusan, semakin membesar, menyebabkan kesakitan ketika berjalan atau merebak ke kulit berhampiran.

Pilihan rawatan termasuk salicylic acid, cryotherapy nitrogen cecair, electrosurgery, curettage dan rawatan pakar lain untuk ketuat yang degil.

Namun, rawatan sering mengambil masa beberapa minggu hingga beberapa bulan, dan ketuat tidak semestinya dapat dihilangkan sepenuhnya dalam satu sesi.

Diagnosis awal, rawatan yang sesuai, melengkapkan tempoh rawatan serta menjaga kebersihan kaki merupakan langkah penting dalam pengurusan ketuat virus.

Jika anda mempunyai benjolan kulit yang keras dan berpanjangan pada tapak kaki atau jari kaki, mengalami kesakitan ketika berjalan atau mendapati ketuat sering berulang walaupun telah dirawat, pemeriksaan dermatologi mungkin membantu mengenal pasti punca dan rawatan yang sesuai.

Mengenai Penulis

Dr Lim Tzyy Huei (林子辉医生) ialah Pakar Perunding Dermatologi di Pantai Hospital Batu Pahat, Johor, Malaysia.

Beliau menyediakan pemeriksaan dan rawatan untuk ketuat virus, ketuat tapak kaki (plantar warts), ketuat jari kaki dan pelbagai jenis benjolan kulit yang lain.

Rawatan disesuaikan mengikut lokasi, saiz, gejala dan sejarah kesihatan setiap pesakit.

Penafian: Artikel ini disediakan untuk tujuan pendidikan kesihatan umum dan tidak menggantikan diagnosis, rawatan atau nasihat penjagaan luka individu oleh doktor.