Cryotherapy (Rawatan Pembekuan Kulit): Merawat Ketuat dan Benjolan Kulit Menggunakan Nitrogen Cecair

Oleh Dr Lim Tzyy Huei | Pakar Perunding Dermatologi, Pantai Hospital Batu Pahat, Johor, Malaysia

Cryotherapy, atau rawatan pembekuan kulit, merupakan prosedur dermatologi yang biasa digunakan untuk merawat masalah kulit tertentu melalui pembekuan secara terkawal.

Prosedur ini biasanya dilakukan di klinik pesakit luar dan sering dapat mengelakkan keperluan untuk pembedahan membuang benjolan kulit atau jahitan.

Cryotherapy menggunakan nitrogen cecair (liquid nitrogen) untuk merawat ketuat virus, sesetengah benjolan kulit jinak dan perubahan kulit prakanser tertentu.

Walaupun prosedur biasanya hanya mengambil masa beberapa minit, diagnosis yang tepat, teknik rawatan yang sesuai dan penjagaan selepas rawatan amat penting.

Artikel ini menerangkan bagaimana cryotherapy berfungsi, masalah kulit yang boleh dirawat dan perkara yang boleh dijangkakan sepanjang proses pemulihan.

Apakah Itu Cryotherapy?

Cryotherapy, juga dikenali sebagai cryosurgery, ialah kaedah rawatan yang memusnahkan tisu sasaran menggunakan suhu yang sangat rendah.

Dalam dermatologi, bahan pembekuan yang paling biasa digunakan ialah nitrogen cecair, yang mempunyai suhu sekitar −196°C.

Pembekuan terkawal menyebabkan kerosakan pada sel-sel dalam kawasan kulit yang dirawat.

Semasa proses penyembuhan, tisu yang dibekukan mungkin mengelupas atau membentuk keruping yang akan tertanggal secara beransur-ansur.

Kedalaman dan tempoh pembekuan disesuaikan mengikut diagnosis, ketebalan benjolan serta lokasi rawatan.

Apakah Masalah Kulit yang Boleh Dirawat dengan Cryotherapy?

1. Ketuat Virus (Viral Warts)

Ketuat virus disebabkan oleh human papillomavirus (HPV) dan merupakan antara sebab paling biasa cryotherapy dilakukan.

Ketuat yang boleh dipertimbangkan untuk rawatan ini termasuk:

• Ketuat biasa pada tangan dan jari

• Ketuat pada tapak kaki (plantar warts)

• Ketuat di sekitar kuku (periungual warts)

• Sesetengah ketuat rata (flat warts)

  
  

Rawatan ketuat rata pada muka memerlukan perhatian tambahan kerana terdapat risiko perubahan warna kulit selepas rawatan.

Ketuat selalunya memerlukan beberapa sesi rawatan.

Ketuat pada tapak kaki yang tebal mungkin lebih sukar dihilangkan. Pembuangan sebahagian lapisan kulit mati yang menebal sebelum pembekuan boleh membantu rawatan mencapai tisu ketuat dengan lebih berkesan.

Rawatan di sekitar kuku pula perlu dilakukan dengan berhati-hati kerana kerosakan pada matriks kuku (nail matrix), iaitu kawasan yang bertanggungjawab untuk pertumbuhan kuku, boleh menyebabkan perubahan kuku yang berpanjangan.

2. Keratosis Seboroik (Seborrhoeic Keratosis)

Keratosis seboroik ialah benjolan kulit jinak yang biasanya kelihatan seperti melekat pada permukaan kulit, dengan tekstur seakan berlilin.

Keadaan ini lebih kerap berlaku apabila usia meningkat.

Benjolan mungkin berwarna:

• Coklat

• Hitam

• Hampir sama dengan warna kulit

  
  

Rawatan boleh dipertimbangkan jika benjolan menjadi gatal, mengalami kerengsaan atau mengganggu penampilan.

Cryotherapy biasanya lebih sesuai untuk benjolan yang nipis, manakala benjolan yang lebih tebal mungkin memberikan tindak balas lebih baik terhadap prosedur lain.

Benjolan yang mempunyai warna luar biasa atau diagnosis yang tidak jelas perlu diperiksa terlebih dahulu sebelum dibuang.

3. Skin Tag (Daging Tumbuh)

Skin tag atau daging tumbuh ialah benjolan kulit kecil, lembut dan jinak yang biasa terdapat pada:

• Leher

• Ketiak

• Lipatan kulit

  
  

Cryotherapy merupakan salah satu pilihan rawatan untuk skin tag tertentu.

Namun, bergantung pada saiz dan lokasinya, prosedur seperti snip excision (memotong daging tumbuh menggunakan alat khas) atau electrosurgery mungkin lebih sesuai.

4. Keratosis Aktinik (Actinic Keratosis)

Keratosis aktinik ialah kawasan kulit kasar dan bersisik yang terbentuk akibat pendedahan kepada cahaya matahari secara berpanjangan.

Ia dianggap sebagai lesi prakanser, kerana sebahagian kecil boleh berkembang menjadi sejenis kanser kulit yang dikenali sebagai squamous cell carcinoma.

Cryotherapy boleh digunakan untuk merawat lesi keratosis aktinik tertentu secara individu.

Jika terdapat banyak lesi atau kerosakan kulit akibat matahari yang meluas, rawatan yang melibatkan keseluruhan kawasan terjejas mungkin lebih sesuai.

Benjolan yang menebal, sakit apabila disentuh, membesar dengan cepat atau mempunyai ciri mencurigakan mungkin memerlukan biopsi sebelum rawatan.

5. Masalah Kulit Lain yang Terpilih

Cryotherapy juga boleh digunakan untuk sesetengah pesakit yang mengalami molluscum contagiosum, iaitu jangkitan virus yang menyebabkan benjolan kecil pada kulit.

Dalam amalan pakar, cryotherapy kadangkala boleh digunakan untuk merawat kanser kulit cetek tertentu yang telah disahkan melalui biopsi dan dipilih dengan teliti.

Kesesuaian rawatan bergantung pada jenis penyakit, lokasi dan risiko berulang.

Bagaimana Prosedur Cryotherapy Dilakukan?

Sebelum rawatan, pakar dermatologi akan memeriksa benjolan kulit dan menentukan sama ada cryotherapy sesuai digunakan.

Jika diagnosis masih tidak jelas, pemeriksaan dermoskopi (dermoscopy) atau biopsi kulit mungkin diperlukan.

Seterusnya, nitrogen cecair digunakan pada kawasan sasaran melalui:

• Alat semburan khas (spray device)

• Aplikator berkapas (cotton-tipped applicator)

• Alat pembekuan khas (cryoprobe)

  
  

Semasa rawatan, kulit akan menjadi putih buat sementara waktu apabila dibekukan, kemudian kembali mencair apabila suhunya meningkat.

Sesetengah lesi memerlukan lebih daripada satu kitaran pembekuan dan pencairan (freeze–thaw cycle).

Setiap aplikasi biasanya berlangsung selama beberapa saat, dan keseluruhan prosedur selalunya selesai dalam beberapa minit.

Keamatan rawatan akan disesuaikan mengikut jenis benjolan dan struktur kulit di sekelilingnya.

Adakah Cryotherapy Menyakitkan?

Pesakit biasanya akan merasakan sensasi:

• Sejuk yang kuat

• Pedih atau menyengat

• Rasa panas seperti terbakar

  
  

Kesakitan ringan atau rasa berdenyut mungkin berterusan selepas rawatan, terutamanya jika cryotherapy dilakukan pada hujung jari, sekitar kuku atau tapak kaki.

Bius setempat biasanya tidak diperlukan untuk cryotherapy yang ringkas.

Walau bagaimanapun, tahap keselesaan dan kesesuaian rawatan perlu dipertimbangkan mengikut keadaan setiap pesakit, khususnya kanak-kanak.

Apakah yang Berlaku Selepas Cryotherapy?

Selepas rawatan, kawasan kulit mungkin mengalami:

• Kemerahan

• Bengkak

• Rasa sakit atau pedih

• Gelembung air jernih atau berisi darah

• Pembentukan keruping

  
  

Pembentukan gelembung air merupakan salah satu tindak balas yang mungkin berlaku, tetapi gelembung air tidak semestinya perlu terbentuk untuk rawatan berkesan.

Kehadiran atau ketiadaan gelembung air tidak dapat menentukan dengan tepat sama ada benjolan kulit telah dihilangkan sepenuhnya.

Tempoh penyembuhan bergantung pada lokasi dan kedalaman pembekuan.

Kawasan kecil yang dirawat secara cetek mungkin sembuh dalam masa 1 hingga 2 minggu.

Namun, rawatan yang lebih dalam atau melibatkan bahagian bawah kaki mungkin mengambil masa yang jauh lebih lama untuk sembuh.

Dapatkan nasihat doktor jika berlaku kesakitan yang semakin teruk, kemerahan yang merebak, nanah, demam atau kesukaran menggunakan tangan atau kaki yang dirawat.

Bagaimana Menjaga Kulit Selepas Cryotherapy?

Penjagaan selepas rawatan yang betul membantu proses penyembuhan dan mengurangkan risiko komplikasi.

Ikuti arahan khusus yang diberikan oleh doktor anda.

Secara umum, langkah penjagaan termasuk:

1. Bersihkan Kawasan Rawatan Secara Lembut

Cuci menggunakan air dan pencuci yang lembut, kemudian keringkan secara perlahan-lahan.

2. Jangan Menggaru atau Mengopak Keruping

Elakkan menarik atau membuang keruping sebelum ia tertanggal sendiri kerana tindakan ini boleh melambatkan penyembuhan.

3. Gunakan Petroleum Jelly Jika Disarankan

Sapukan lapisan nipis petroleum jelly biasa jika diarahkan oleh doktor untuk membantu mengekalkan kelembapan luka.

4. Gunakan Balutan Luka Jika Perlu

Jika kawasan kulit terbuka atau mudah mengalami geseran, gunakan balutan yang tidak melekat pada luka (non-adherent dressing).

5. Jangan Pecahkan Gelembung Air Sendiri

Biarkan gelembung air kekal utuh kecuali doktor menasihatkan sebaliknya.

Gelembung yang besar atau sangat menyakitkan mungkin memerlukan pemeriksaan dan kadangkala pengeluaran cecair oleh petugas kesihatan.

6. Lindungi Kulit daripada Cahaya Matahari

Lindungi kawasan kulit yang sedang sembuh daripada pendedahan cahaya matahari bagi mengurangkan risiko perubahan warna kulit.

Antibiotik biasanya tidak diperlukan selepas cryotherapy yang tidak mengalami komplikasi.

Apakah Kesan Sampingan dan Risiko Cryotherapy?

Cryotherapy boleh menyebabkan kesakitan sementara, bengkak, gelembung air dan pembentukan keruping.

Kesan sampingan lain yang mungkin berlaku termasuk:

• Perubahan warna kulit: Kawasan kulit mungkin menjadi lebih cerah atau lebih gelap. Sesetengah perubahan boleh berpanjangan, dan kehilangan pigmen kadangkala kekal.

• Parut: Terutamanya jika pembekuan dilakukan secara lebih dalam.

• Jangkitan: Walaupun tidak biasa, jangkitan pada kawasan luka boleh berlaku.

• Kebas: Rasa kebas sementara atau, dalam keadaan yang jarang berlaku, kerosakan saraf yang berpanjangan.

• Perubahan kuku: Jika rawatan menjejaskan matriks kuku.

• Rawatan tidak lengkap atau lesi berulang: Sesetengah benjolan mungkin tidak hilang sepenuhnya atau boleh muncul semula.

  
  

Risiko perubahan warna kulit perlu dipertimbangkan dengan lebih teliti bagi individu yang mempunyai tona kulit lebih gelap, terutamanya apabila merawat kawasan yang jelas kelihatan seperti muka.

Berapa Banyak Sesi Cryotherapy Diperlukan?

Sesetengah benjolan kulit jinak boleh menunjukkan tindak balas yang baik selepas satu sesi.

Namun, ketuat virus selalunya memerlukan beberapa sesi rawatan.

Bagi ketuat yang sesuai, sesi rawatan mungkin dijadualkan setiap 2 hingga 4 minggu, bergantung pada penyembuhan, tindak balas dan tahap keselesaan pesakit.

Jika benjolan masih berterusan, diagnosis dan pelan rawatan perlu dinilai semula, bukannya mengulangi pembekuan tanpa pemeriksaan lanjut.

Ketuat pada tapak kaki boleh menjadi lebih sukar dihilangkan kerana kulit yang tebal serta tekanan berulang ketika berdiri dan berjalan.

Rawatan lain seperti salicylic acid mungkin digunakan secara berasingan atau bersama cryotherapy apabila sesuai.

Tiada rawatan yang dapat menjamin ketuat hilang secara kekal, dan ketuat masih boleh berulang.

Adakah Cryotherapy Sesuai untuk Semua Orang?

Cryotherapy memerlukan perhatian khusus bagi pesakit yang mempunyai:

• Masalah peredaran darah

• Deria rasa kulit yang berkurangan

• Masalah penyembuhan luka

• Penyakit yang dicetuskan oleh suhu sejuk, seperti cold urticaria atau cryoglobulinaemia

Lokasi rawatan juga penting.

Benjolan yang terletak berhampiran saraf cetek, struktur kuku atau kawasan sensitif lain mungkin memerlukan pendekatan berbeza.

Benjolan kulit yang mencurigakan atau belum dikenal pasti diagnosisnya perlu dinilai sebelum cryotherapy dilakukan.

Ini kerana cryotherapy memusnahkan tisu dan tidak menghasilkan sampel untuk pemeriksaan makmal.

Jika terdapat kecurigaan terhadap melanoma atau kanser kulit lain, pemeriksaan diagnostik dan biopsi yang sesuai perlu diberi keutamaan.

Bagaimana Memilih Rawatan yang Paling Sesuai?

Cryotherapy hanyalah salah satu daripada beberapa pilihan rawatan untuk benjolan kulit.

Pilihan lain termasuk:

• Ubat sapuan

• Curettage

• Electrosurgery

• Pembedahan membuang benjolan (surgical excision)

  
  

Pemilihan rawatan bergantung pada:

• Diagnosis sebenar

• Saiz dan lokasi benjolan

• Tindak balas terhadap rawatan sebelumnya

• Risiko dan tempoh penyembuhan

• Pertimbangan kosmetik, termasuk risiko parut

• Keutamaan pesakit

  
  

Prosedur yang cepat hanya memberikan manfaat apabila ia benar-benar sesuai untuk masalah kulit yang dirawat.

Rawatan Cryotherapy di Klinik Pakar Kulit Dr Lim

Di Klinik Pakar Kulit Dr Lim, Pantai Hospital Batu Pahat, Johor, pesakit yang mempunyai ketuat atau benjolan kulit lain boleh menjalani pemeriksaan dermatologi untuk menentukan sama ada cryotherapy atau rawatan lain lebih sesuai.

Keutamaan saya ialah memastikan diagnosis yang tepat, menerangkan pilihan rawatan yang tersedia serta membantu pesakit memahami tempoh pemulihan dan kemungkinan risiko.

Cryotherapy kekal sebagai salah satu rawatan yang berguna dalam amalan dermatologi harian.

Dengan pemilihan pesakit yang teliti dan penjagaan selepas prosedur yang sesuai, cryotherapy dapat membantu merawat pelbagai masalah kulit sambil menyokong proses penyembuhan yang selamat.

Mengenai Penulis

Dr Lim Tzyy Huei (林子辉医生) ialah Pakar Perunding Dermatologi di Pantai Hospital Batu Pahat, Johor, Malaysia.

Amalan klinikal beliau merangkumi pemeriksaan dan rawatan ketuat virus, benjolan kulit jinak, lesi prakanser serta pelbagai penyakit kulit lain.

Rawatan dipilih berdasarkan diagnosis, lokasi lesi, keadaan kulit dan keperluan individu pesakit.

Penafian: Artikel ini disediakan untuk tujuan pendidikan kesihatan umum dan tidak menggantikan konsultasi perubatan individu. Kesesuaian rawatan dan tempoh pemulihan mungkin berbeza mengikut keadaan setiap pesakit.