Sakit Saraf Selepas Kayap (Postherpetic Neuralgia): Mengapa Kesakitan Berterusan dan Adakah Ia Akan Hilang?
Oleh Dr Lim Tzyy Huei (林子辉医生) | Pakar Perunding Dermatologi, Pantai Hospital Batu Pahat, Johor, Malaysia
Ruam kayap sudah sembuh, gelembung air sudah hilang, tetapi mengapa masih terasa sakit?
Ini merupakan antara persoalan yang sering ditanya oleh pesakit selepas pulih daripada kayap (Herpes Zoster).
Sesetengah pesakit masih mengalami rasa panas seperti terbakar, sakit mencucuk atau kesakitan seperti terkena renjatan elektrik, walaupun kulit mereka kelihatan sudah pulih sepenuhnya.
Keadaan ini dikenali sebagai Postherpetic Neuralgia (PHN), iaitu sakit saraf selepas kayap yang boleh berlarutan selama beberapa bulan atau kadangkala bertahun-tahun.
Berita baiknya, ramai pesakit akan mengalami pengurangan kesakitan secara beransur-ansur. Terdapat juga pelbagai pilihan rawatan yang boleh membantu mengawal kesakitan dan meningkatkan kualiti hidup.
1. Apakah Itu Postherpetic Neuralgia?
Postherpetic Neuralgia ialah keadaan sakit saraf yang berterusan selepas seseorang mengalami kayap.
Kayap berlaku apabila virus cacar air, yang dikenali sebagai Varicella-Zoster Virus, menjadi aktif semula di dalam saraf.
Semasa jangkitan, virus ini boleh menyebabkan keradangan dan kecederaan pada saraf yang terlibat.
Walaupun ruam dan gelembung air sudah sembuh, saraf tersebut mungkin masih menghantar isyarat sakit yang tidak normal ke otak.
Inilah sebabnya sesetengah pesakit masih mengalami kesakitan walaupun tiada lagi ruam yang kelihatan.
Dari sudut perubatan, Postherpetic Neuralgia biasanya ditakrifkan sebagai sakit saraf yang berterusan lebih daripada 90 hari selepas ruam kayap mula muncul.
Kesakitan yang berlaku lebih awal semasa tempoh pemulihan mungkin dikategorikan sebagai sakit saraf akut atau subakut yang berkaitan dengan kayap.
Bacaan Berkaitan: Mengapa Kayap Berlaku?
Tidak semua pesakit yang mengalami kayap akan mendapat sakit saraf berpanjangan.
Untuk memahami punca kayap, gejala awal, rawatan antivirus, tempoh pemulihan dan cara pencegahannya, anda boleh membaca artikel berkaitan:
2. Bagaimanakah Rasa Sakit Saraf Selepas Kayap?
Jenis dan tahap kesakitan mungkin berbeza antara pesakit.
Antara gejala yang biasa dialami termasuk:
Rasa panas seperti terbakar di bawah kulit
Sakit tajam seperti ditikam atau mencucuk
Kesakitan seperti terkena renjatan elektrik
Sakit yang berdenyut atau berterusan
Rasa semut-semut atau kebas
Kulit menjadi terlalu sensitif terhadap sentuhan ringan
Rasa sakit apabila pakaian atau cadar menyentuh kulit
Sesetengah pesakit mengalami kesakitan yang berterusan, manakala yang lain mengalami episod sakit yang datang dan pergi.
Kawasan yang sakit biasanya sama dengan kawasan yang pernah mengalami ruam kayap.
Sebagai contoh, jika seseorang pernah mengalami kayap pada sebelah bahagian dada, pesakit mungkin terus mengalami rasa panas atau sakit mencucuk pada kawasan yang sama walaupun ruam sudah sembuh.
3. Mengapa Kulit Masih Sakit Walaupun Ruam Sudah Sembuh?
Ini berlaku kerana kayap bukan sahaja menjejaskan kulit, tetapi juga saraf deria di bawah kulit.
Semasa jangkitan, virus boleh merosakkan atau merengsakan saraf, menyebabkan saraf menjadi terlalu sensitif.
Akibatnya, sentuhan biasa yang sepatutnya tidak menyakitkan boleh mencetuskan kesakitan.
Contohnya:
Pakaian bergesel dengan kulit
Cadar menyentuh badan
Air terkena kulit ketika mandi
Perubahan suhu persekitaran
Keadaan apabila sentuhan atau rangsangan yang biasanya tidak menyakitkan menyebabkan rasa sakit dikenali sebagai Allodynia.
Bagi sesetengah pesakit, sentuhan baju kapas yang lembut sekalipun boleh menyebabkan ketidakselesaan yang ketara.
Penting untuk difahami bahawa sakit saraf yang berterusan tidak semestinya bermaksud virus kayap masih aktif.
Kesakitan ini selalunya berkaitan dengan perubahan atau kerosakan pada saraf selepas jangkitan.
4. Siapakah yang Lebih Berisiko Mengalami Sakit Saraf Selepas Kayap?
Tidak semua individu yang mengalami kayap akan mendapat Postherpetic Neuralgia.
Risikonya lebih tinggi dalam kalangan:
Orang dewasa berumur 50 tahun ke atas, terutama warga emas
Pesakit yang mengalami kesakitan teruk semasa kayap
Pesakit yang mempunyai ruam dan gelembung air yang meluas
Individu dengan sistem imun yang lemah
Pesakit yang mempunyai masalah kesihatan kronik tertentu
Secara umum, risiko sakit saraf berpanjangan meningkat dengan pertambahan usia.
Walau bagaimanapun, orang dewasa yang lebih muda juga boleh mengalami keadaan ini.
5. Berapa Lama Sakit Saraf Selepas Kayap Akan Berterusan?
Ini merupakan salah satu soalan yang paling kerap ditanya oleh pesakit.
Malangnya, tiada tempoh pemulihan yang tetap untuk semua orang.
Sesetengah pesakit mengalami pengurangan kesakitan secara beransur-ansur dalam beberapa bulan.
Namun, bagi pesakit lain, kesakitan mungkin berterusan selama setahun atau lebih lama.
Tempoh pemulihan bergantung pada beberapa faktor, termasuk:
Umur pesakit
Tahap keterukan gangguan saraf
Keterukan jangkitan kayap sebelumnya
Tindak balas individu terhadap rawatan
Bagi ramai pesakit, kesakitan akan menjadi semakin ringan dan kurang kerap berlaku dari semasa ke semasa.
Sakit saraf yang berpanjangan tidak semestinya bermaksud kerosakan saraf adalah kekal atau pesakit akan mengalami kesakitan sepanjang hayat.
Walau bagaimanapun, sesetengah pesakit mungkin memerlukan rawatan dan pemantauan berterusan.
6. Apakah Pilihan Rawatan untuk Postherpetic Neuralgia?
Berbeza daripada sakit otot atau sendi yang biasa, Postherpetic Neuralgia melibatkan isyarat kesakitan yang tidak normal daripada saraf.
Oleh itu, ubat tahan sakit biasa seperti Paracetamol mungkin tidak memberikan kelegaan yang mencukupi.
Rawatan biasanya tertumpu kepada ubat yang digunakan khusus untuk mengawal sakit saraf.
A. Gabapentin dan Pregabalin
Gabapentin dan Pregabalin merupakan antara ubat yang sering digunakan untuk merawat sakit saraf selepas kayap.
Ubat-ubatan ini membantu mengurangkan penghantaran isyarat sakit yang tidak normal daripada saraf.
Ia boleh membantu mengurangkan:
Rasa panas seperti terbakar
Sakit mencucuk atau sakit yang datang secara tiba-tiba
Rasa seperti terkena renjatan elektrik
Kulit yang terlalu sensitif
Gangguan tidur akibat sakit saraf
Doktor biasanya akan memulakan rawatan dengan dos yang rendah sebelum meningkatkannya secara beransur-ansur berdasarkan tindak balas pesakit.
Sesetengah pesakit mungkin memerlukan beberapa hari hingga beberapa minggu sebelum mendapat kelegaan yang ketara.
Kesan sampingan yang mungkin berlaku termasuk:
Pening
Mengantuk
Ketidakstabilan ketika berjalan
Pelarasan dos amat penting, terutamanya bagi warga emas dan pesakit yang mempunyai masalah fungsi buah pinggang.
B. Ubat Antidepresan Tertentu
Sesetengah ubat yang pada asalnya digunakan untuk merawat kemurungan juga boleh membantu mengurangkan sakit saraf.
Contohnya:
Amitriptyline
Nortriptyline
Ubat-ubatan ini bertindak dengan mengubah cara sistem saraf memproses isyarat kesakitan.
Apabila digunakan untuk sakit saraf, dos yang diperlukan mungkin lebih rendah berbanding dos untuk rawatan kemurungan.
Walau bagaimanapun, ubat ini tidak sesuai untuk semua pesakit.
Penilaian doktor amat penting, khususnya bagi sesetengah warga emas, pesakit yang mempunyai masalah jantung atau keadaan kesihatan tertentu.
C. Rawatan Sapuan atau Tampalan
Bagi pesakit yang mengalami sakit saraf pada kawasan kulit yang terhad, rawatan setempat mungkin membantu.
Antara pilihan yang boleh dipertimbangkan termasuk:
Tampalan atau sediaan Lidocaine
Rawatan berasaskan Capsaicin di bawah pengawasan perubatan yang sesuai
Rawatan ini bertindak pada kawasan kulit yang sakit.
Ia mungkin berguna bagi pesakit yang tidak dapat menerima ubat makan dengan baik atau masih mengalami kesakitan walaupun mengambil ubat.
Namun, rawatan tersebut perlu digunakan mengikut arahan, terutama jika kulit masih sensitif atau mudah mengalami iritasi.
D. Rawatan Pakar Pengurusan Kesakitan
Jika sakit saraf sangat teruk atau masih berterusan walaupun telah menerima rawatan ubat, doktor mungkin mempertimbangkan rujukan kepada pakar pengurusan kesakitan.
Bergantung pada keadaan pesakit, rawatan tambahan mungkin termasuk:
Suntikan sekatan saraf tertentu (nerve block)
Prosedur pengurusan kesakitan yang lain
Tidak semua pesakit memerlukan rawatan ini.
7. Apakah yang Boleh Dilakukan di Rumah untuk Mengurangkan Kesakitan?
Selain mengambil ubat yang dipreskripsikan, beberapa langkah mudah boleh membantu mengurangkan ketidakselesaan.
Antaranya:
Memakai pakaian kapas yang lembut dan longgar untuk mengurangkan geseran
Mengelakkan daripada menggaru atau menggosok kawasan yang sakit
Menggunakan kompres sejuk jika ia memberikan kelegaan
Mengekalkan waktu tidur yang teratur
Mencatat tahap kesakitan dan perubahan selepas mengambil ubat
Mengambil ubat seperti yang diarahkan dan tidak menghentikannya secara tiba-tiba tanpa nasihat doktor
Kompres sejuk mungkin membantu sesetengah pesakit tetapi boleh memburukkan kesakitan bagi individu yang terlalu sensitif terhadap perubahan suhu.
Oleh itu, pilih kaedah yang memberikan keselesaan tanpa merengsakan saraf yang terjejas.
8. Bolehkah Ubat Antivirus Merawat Sakit Saraf Selepas Kayap?
Ubat antivirus seperti Acyclovir dan Valacyclovir memainkan peranan penting semasa jangkitan kayap masih aktif.
Ubat ini membantu mengurangkan pembiakan virus.
Namun, apabila ruam kayap sudah sembuh dan Postherpetic Neuralgia telah berlaku, ubat antivirus biasanya tidak dapat mengurangkan sakit saraf yang berpanjangan.
Pada peringkat ini, rawatan lebih tertumpu kepada pengawalan isyarat kesakitan saraf yang tidak normal, bukannya merawat jangkitan virus aktif.
Inilah sebabnya doktor mungkin menggunakan ubat seperti Gabapentin atau Pregabalin.
9. Bolehkah Postherpetic Neuralgia Dicegah?
Salah satu cara paling berkesan untuk mengurangkan risiko Postherpetic Neuralgia ialah dengan mengurangkan risiko mendapat kayap.
Vaksinasi kayap boleh mengurangkan risiko jangkitan kayap dan komplikasinya dengan ketara, termasuk sakit saraf selepas kayap.
Vaksin kayap rekombinan yang dikenali sebagai Shingrix boleh didapati di Malaysia.
Vaksin ini digunakan untuk:
Orang dewasa berumur 50 tahun ke atas
Orang dewasa berumur 18 tahun ke atas yang mempunyai peningkatan risiko kayap akibat masalah sistem imun
Bagi pesakit yang mengalami kayap, rawatan antivirus sebaik-baiknya dimulakan dalam tempoh 72 jam selepas ruam muncul.
Rawatan antivirus awal boleh membantu mengurangkan keterukan dan tempoh jangkitan kayap yang aktif.
Walau bagaimanapun, rawatan awal tidak dapat menjamin bahawa Postherpetic Neuralgia dapat dicegah sepenuhnya.
10. Soalan Lazim (FAQ)
1. Adakah Postherpetic Neuralgia Berjangkit?
Tidak.
Postherpetic Neuralgia merupakan sakit saraf selepas kayap, bukannya jangkitan aktif yang boleh berjangkit kepada orang lain.
2. Adakah Kesakitan yang Berterusan Bermaksud Virus Kayap Masih Aktif?
Tidak semestinya.
Kesakitan biasanya berpunca daripada kecederaan saraf atau perubahan cara saraf menghantar isyarat selepas jangkitan.
Ia tidak semestinya menunjukkan virus masih aktif.
3. Bolehkah Sakit Saraf Berlaku Walaupun Kulit Sudah Kelihatan Normal?
Ya.
Kulit mungkin kelihatan sembuh sepenuhnya, tetapi saraf di bawah kulit masih boleh berada dalam keadaan terlalu sensitif.
4. Gabapentin atau Pregabalin, yang Mana Lebih Baik untuk Sakit Saraf?
Kedua-dua ubat boleh membantu mengurangkan sakit saraf.
Pemilihan ubat bergantung pada:
Tahap kesakitan
Umur dan masalah kesihatan lain
Fungsi buah pinggang
Risiko kesan sampingan
Tindak balas individu terhadap rawatan
Tiada satu ubat yang semestinya lebih baik untuk semua pesakit.
Doktor akan memilih rawatan yang paling sesuai mengikut keadaan individu.
5. Adakah Saya Perlu Mengambil Ubat Sakit Saraf Sepanjang Hayat?
Tidak semestinya.
Ramai pesakit mengalami pengurangan kesakitan secara beransur-ansur.
Apabila gejala semakin baik, doktor mungkin mengurangkan dos ubat atau mempertimbangkan untuk menghentikannya secara berperingkat. Jangan hentikan ubat secara tiba-tiba tanpa nasihat doktor.
6. Bilakah Saya Perlu Berjumpa Doktor?
Pemeriksaan doktor disarankan jika sakit saraf:
Tidak berkurangan
Menjadi semakin teruk
Mengganggu tidur
Menjejaskan aktiviti harian
Jika terdapat kelemahan anggota badan yang baharu, perubahan penglihatan, sakit kepala yang teruk atau kemunculan ruam bergelembung air yang baharu, dapatkan pemeriksaan perubatan dengan segera.
Kesimpulan: Kayap Sudah Sembuh, Tetapi Sakit Saraf Masih Berterusan
Postherpetic Neuralgia boleh menjadi keadaan yang sangat mengganggu kerana kulit mungkin sudah kelihatan normal, tetapi kesakitan masih belum hilang.
Bagi sesetengah pesakit, aktiviti harian yang mudah seperti memakai pakaian, tidur atau bergerak dengan selesa boleh menjadi sukar.
Berita baiknya, ramai pesakit akan mengalami pengurangan kesakitan secara beransur-ansur.
Rawatan yang sesuai dapat membantu mengawal kesakitan, memperbaiki tidur dan meningkatkan kualiti hidup.
Anda tidak perlu menunggu sehingga sakit saraf menjadi terlalu teruk sebelum mendapatkan rawatan.
Jika anda masih mengalami rasa panas seperti terbakar, sakit mencucuk, rasa seperti terkena renjatan elektrik atau kulit terlalu sensitif selepas kayap, dapatkan pemeriksaan doktor untuk mengetahui pilihan rawatan yang sesuai.
Mengenai Penulis
Dr Lim Tzyy Huei (林子辉医生) ialah Pakar Perunding Dermatologi di Pantai Hospital Batu Pahat, Johor, Malaysia.
Amalan klinikal beliau merangkumi penilaian dan rawatan kayap, Postherpetic Neuralgia serta pelbagai penyakit kulit yang lain.
Penafian Perubatan: Artikel ini disediakan untuk tujuan pendidikan kesihatan umum dan tidak menggantikan konsultasi perubatan individu. Keadaan penyakit, kesesuaian ubat, tindak balas terhadap rawatan dan tempoh pemulihan mungkin berbeza antara pesakit. Sila dapatkan nasihat daripada profesional kesihatan yang berkelayakan untuk penilaian dan rawatan yang sesuai.
