Psoriasis (Penyakit Kulit Bersisik): Punca, Pilihan Rawatan dan Cara Mengurangkan Gejala Berulang
Oleh Dr Lim Tzyy Huei | Pakar Perunding Dermatologi, Pantai Hospital Batu Pahat, Johor, Malaysia
Adakah anda sering mengalami tompok kulit yang merah, tebal dan bersisik, tetapi tidak pernah hilang sepenuhnya?
Atau kulit kepala anda sentiasa mengelupas walaupun sudah menggunakan syampu antikelemumur?
Keadaan ini mungkin merupakan tanda psoriasis, sejenis penyakit kulit radang kronik yang boleh menjejaskan kulit kepala, siku, lutut, badan, kuku dan kadangkala sendi.
Psoriasis juga sering digambarkan sebagai penyakit kulit bersisik. Dalam kalangan masyarakat Cina, ia dikenali sebagai 银屑病 atau 牛皮癣.
Walaupun psoriasis boleh berlarutan dan berulang, penting untuk memahami bahawa psoriasis tidak berjangkit, bukan disebabkan oleh kebersihan diri yang kurang baik dan selalunya boleh dikawal dengan rawatan yang sesuai.
Apakah Itu Psoriasis?
Psoriasis ialah sejenis penyakit radang kronik yang berlaku apabila sistem imun menjadi terlalu aktif, menyebabkan sel kulit membiak lebih cepat daripada biasa.
Akibatnya, sel kulit terkumpul pada permukaan kulit lalu membentuk tompok yang menebal, meradang dan bersisik.
Antara gejala yang biasa berlaku termasuk:
Tompok kulit yang merah, merah jambu, keperangan atau lebih gelap, biasanya menebal dan dilitupi sisik putih keperakan
Kulit kepala yang sentiasa mengelupas atau bersisik
Kulit terasa gatal, pedih atau seperti terbakar
Kulit kering dan merekah, kadangkala sehingga berdarah
Perubahan pada kuku, seperti lekuk kecil, kuku menebal atau terpisah daripada dasar kuku
Psoriasis boleh berlaku pada sebarang peringkat umur, dan tahap keterukannya berbeza antara individu.
Sesetengah pesakit hanya mempunyai beberapa tompok kecil, manakala yang lain mungkin mengalami psoriasis pada kawasan kulit yang lebih luas.
Bahagian Badan Manakah yang Boleh Terjejas?
Psoriasis boleh muncul pada pelbagai bahagian badan dan mempunyai beberapa jenis yang berbeza.
Jenis psoriasis | Ciri-ciri biasa |
Psoriasis plak (Plaque Psoriasis) | Tompok kulit tebal, bersisik dan mempunyai sempadan yang jelas, biasanya pada siku, lutut dan badan |
Psoriasis kulit kepala (Scalp Psoriasis) | Kulit kepala sentiasa mengelupas, mempunyai sisik tebal dan terasa gatal |
Psoriasis songsang (Inverse Psoriasis) | Tompok radang yang lebih licin pada lipatan kulit, seperti celah paha, ketiak atau bawah payudara |
Psoriasis guttate (Guttate Psoriasis) | Banyak tompok kecil bersisik berbentuk seperti titisan air, kadangkala muncul selepas jangkitan tekak |
Psoriasis kuku (Nail Psoriasis) | Kuku berlubang kecil, menebal, berubah warna atau terpisah daripada dasar kuku |
Psoriasis pustular (Pustular Psoriasis) | Benjolan atau lepuh berisi nanah akibat keradangan, bukan semestinya disebabkan oleh jangkitan bakteria |
Sesetengah jenis psoriasis yang teruk, termasuk psoriasis pustular yang meluas dan psoriasis eritrodermik (erythrodermic psoriasis), memerlukan pemeriksaan perubatan dengan segera.
Apakah Punca Psoriasis?
Psoriasis berlaku akibat gabungan faktor genetik dan gangguan kawalan sistem imun.
Ia bukan disebabkan oleh jangkitan kulat atau kebersihan diri yang tidak baik.
Walaupun psoriasis boleh berlaku dalam kalangan ahli keluarga, ramai pesakit tidak mempunyai sejarah keluarga yang menghidap penyakit ini.
Beberapa faktor boleh mencetuskan psoriasis atau menyebabkan gejala sedia ada menjadi lebih teruk.
1. Tekanan Emosi
Tekanan emosi boleh mencetuskan psoriasis bagi sesetengah individu dan menyebabkan gejala yang sedia ada menjadi lebih sukar dikawal.
2. Kecederaan atau Kerengsaan Kulit
Luka, calar, geseran, selaran matahari atau kecederaan berulang pada kulit kadangkala boleh menyebabkan tompok psoriasis baharu muncul. Keadaan ini dikenali sebagai fenomena Koebner (Koebner Phenomenon).
3. Jangkitan
Sesetengah jangkitan, terutamanya jangkitan tekak akibat bakteria streptokokus, boleh mencetuskan jenis psoriasis tertentu seperti psoriasis guttate.
4. Merokok dan Pengambilan Alkohol Berlebihan
Merokok dan pengambilan alkohol secara berlebihan boleh memburukkan psoriasis serta menjejaskan kesihatan keseluruhan.
5. Ubat-ubatan Tertentu
Sesetengah ubat, termasuk lithium dan ubat beta-blocker tertentu, boleh memburukkan psoriasis dalam kalangan individu yang mudah mendapat penyakit ini.
Namun, jangan berhenti atau mengubah ubat yang dipreskripsikan tanpa berbincang dengan doktor terlebih dahulu.
6. Obesiti dan Kesihatan Metabolik
Berat badan berlebihan dikaitkan dengan psoriasis yang lebih teruk dalam kalangan sesetengah pesakit dan mungkin mempengaruhi keberkesanan rawatan.
Walau bagaimanapun, faktor pencetus berbeza antara individu, dan bukan setiap episod psoriasis mempunyai punca yang dapat dikenal pasti.
Apakah Pilihan Rawatan untuk Psoriasis?
Rawatan psoriasis bergantung pada tahap keterukan penyakit, kawasan kulit yang terjejas, kesannya terhadap aktiviti harian dan sama ada terdapat masalah sendi.
Matlamat rawatan adalah untuk:
Mengurangkan keradangan
Mengurangkan atau menghilangkan tompok psoriasis
Melegakan kegatalan dan ketidakselesaan
Mengekalkan kawalan penyakit yang baik dalam jangka panjang
1. Rawatan Sapuan (Krim dan Salap)
Bagi psoriasis yang ringan atau hanya melibatkan kawasan kulit yang kecil, rawatan sapuan selalunya sudah mencukupi.
Krim Steroid (Topical Corticosteroids)
Krim atau losen steroid membantu mengurangkan keradangan, kemerahan, penebalan kulit dan kegatalan.
Doktor mungkin memilih kekuatan ubat yang berbeza mengikut kawasan kulit yang terjejas.
Sebagai contoh, tompok tebal pada siku atau lutut mungkin memerlukan ubat yang lebih kuat. Sebaliknya, kawasan sensitif seperti muka dan lipatan kulit memerlukan rawatan yang lebih berhati-hati.
Analog Vitamin D (Vitamin D Analogues)
Ubat seperti calcipotriol membantu mengawal pembiakan sel kulit yang terlalu cepat.
Ia boleh digunakan secara bersendirian atau digabungkan dengan krim steroid.
Rawatan Sapuan Lain
Sesetengah pesakit mungkin mendapat manfaat daripada rawatan yang mengandungi asid salisilik (salicylic acid), coal tar atau krim antiradang bukan steroid.
Penggunaan pelembap secara berkala juga penting untuk mengurangkan kekeringan dan sisik pada kulit.
Peringatan penting: Jangan berhenti atau mengubah rawatan psoriasis secara tiba-tiba tanpa memahami pelan rawatan susulan.
Sesetengah pesakit mungkin memerlukan penggunaan ubat secara berkala pada kawasan yang mudah berulang walaupun kulit sudah bertambah baik.
2. Fototerapi (Rawatan Cahaya Perubatan)
Fototerapi Narrowband UVB (NB-UVB) boleh dipertimbangkan bagi pesakit yang mempunyai psoriasis pada kawasan kulit yang lebih luas atau yang tidak memberikan tindak balas mencukupi terhadap rawatan sapuan.
Rawatan ini menggunakan cahaya ultraviolet pada dos yang terkawal untuk mengurangkan keradangan kulit.
Biasanya, pesakit perlu menjalani beberapa sesi rawatan sepanjang beberapa minggu.
Fototerapi perlu dilakukan di bawah pemantauan perubatan yang sesuai.
Ia berbeza daripada penggunaan katil penyamakan kulit (tanning bed) atau berjemur terlalu lama di bawah cahaya matahari.
3. Ubat Makan
Pesakit dengan psoriasis sederhana hingga teruk, tompok kulit yang meluas atau gangguan ketara terhadap aktiviti harian mungkin memerlukan ubat yang bertindak pada seluruh badan.
Antara pilihan yang biasa digunakan ialah:
Methotrexate
Methotrexate membantu mengurangkan aktiviti sistem imun yang berlebihan dan sering digunakan untuk psoriasis sederhana hingga teruk.
Ubat ini biasanya diambil sekali seminggu, bukan setiap hari.
Pesakit juga perlu menjalani ujian darah secara berkala, terutamanya untuk memantau fungsi hati dan jumlah sel darah.
Cyclosporine
Cyclosporine ialah ubat yang bertindak agak cepat dan mungkin sesuai apabila psoriasis perlu dikawal dalam masa yang lebih singkat.
Semasa rawatan, tekanan darah dan fungsi buah pinggang perlu dipantau.
Ubat ini biasanya digunakan untuk tempoh yang terhad.
Acitretin
Acitretin ialah sejenis ubat retinoid oral yang boleh digunakan bagi jenis psoriasis tertentu, termasuk psoriasis dengan kulit yang sangat tebal atau psoriasis pustular.
Rawatan ini memerlukan pemantauan dan mempunyai sekatan penting berkaitan kehamilan.
Ubat Makan Sasaran Lain
Bagi pesakit tertentu, ubat sasaran yang lebih baharu seperti apremilast atau deucravacitinib juga mungkin dipertimbangkan.
Pemilihan ubat bergantung pada kesesuaian pesakit, keadaan klinikal serta ketersediaan ubat di Malaysia.
4. Suntikan Biologik (Biologic Therapy)
Perkembangan rawatan biologik telah banyak membantu meningkatkan keberkesanan rawatan bagi psoriasis sederhana hingga teruk.
Ubat biologik menyasarkan laluan keradangan tertentu yang terlibat dalam psoriasis, sekali gus membantu mengawal penyakit dengan lebih khusus.
Antara kumpulan ubat biologik termasuk:
Kumpulan biologik | Contoh ubat |
Perencat TNF-alpha | Adalimumab, Infliximab |
Perencat IL-12/23 | Ustekinumab |
Perencat IL-17 | Secukinumab, Ixekizumab |
Perencat IL-23 | Guselkumab, Risankizumab |
Suntikan biologik boleh memberikan pemulihan kulit yang ketara bagi ramai pesakit, termasuk mereka yang tidak mendapat kawalan mencukupi dengan rawatan biasa.
Sesetengah pesakit boleh mencapai keadaan kulit yang hampir bebas daripada tompok psoriasis.
Walau bagaimanapun, keberkesanan setiap ubat tidak semestinya sama bagi semua orang.
Sebelum memulakan rawatan biologik, pesakit biasanya perlu menjalani pemeriksaan untuk jangkitan seperti tuberkulosis (TB) dan hepatitis, selain penilaian terhadap masalah kesihatan lain yang berkaitan.
Pemilihan rawatan akan mengambil kira beberapa faktor, termasuk:
Tahap keterukan psoriasis
Kehadiran gejala sendi
Penyakit atau masalah kesihatan lain
Keselamatan ubat
Keutamaan pesakit
Kos serta kemampuan untuk meneruskan rawatan
Berapa Lama Rawatan Psoriasis Mengambil Masa untuk Berkesan?
Psoriasis biasanya bertambah baik secara beransur-ansur.
Namun, tempoh untuk melihat perubahan bergantung pada jenis rawatan yang digunakan.
Jenis rawatan | Jangkaan umum |
Rawatan sapuan | Perubahan awal biasanya dapat dilihat dalam 2–4 minggu |
Fototerapi | Penambahbaikan secara beransur-ansur selepas beberapa minggu |
Methotrexate | Perubahan mungkin mula kelihatan selepas 4–8 minggu |
Cyclosporine | Selalunya menunjukkan penambahbaikan dalam beberapa minggu |
Suntikan biologik | Sesetengah pesakit mula bertambah baik dalam beberapa minggu pertama, dengan penilaian lanjut biasanya selepas 3–4 bulan |
Tempoh ini hanyalah anggaran umum dan bukan jaminan bahawa setiap pesakit akan menunjukkan perubahan pada masa yang sama.
Sesetengah pesakit mungkin memerlukan rawatan yang lebih lama atau pelarasan ubat sebelum kawalan penyakit yang memuaskan dapat dicapai.
Bolehkah Psoriasis Sembuh Sepenuhnya?
Pada masa ini, tiada rawatan yang dapat menjamin psoriasis sembuh secara kekal.
Walau bagaimanapun, ramai pesakit boleh mencapai kawalan penyakit yang sangat baik dalam jangka panjang.
Dengan rawatan yang sesuai, sesetengah pesakit boleh mengalami tempoh yang panjang dengan kulit hampir atau langsung tidak mempunyai tompok psoriasis yang kelihatan.
Psoriasis merupakan penyakit yang cenderung mengalami tempoh pulih dan berulang.
Ini bermakna gejala mungkin berkurangan atau hilang untuk suatu tempoh sebelum muncul semula.
Psoriasis yang berulang tidak semestinya bermakna rawatan sebelumnya telah gagal.
Kekerapan dan keterukan gejala berulang berbeza antara individu.
Sesetengah pesakit hanya memerlukan krim atau salap secara berkala, manakala yang lain mungkin mendapat manfaat daripada rawatan makan atau suntikan biologik yang berterusan.
Bagaimana Cara Mengurangkan Psoriasis daripada Berulang?
Walaupun bukan semua episod psoriasis dapat dicegah, beberapa langkah berikut boleh membantu mengekalkan kesihatan kulit dan kawalan penyakit yang lebih baik.
1. Gunakan Pelembap Secara Berkala
Sapukan pelembap tanpa pewangi sekurang-kurangnya sekali atau dua kali sehari, terutamanya selepas mandi.
2. Elakkan Menggaru atau Mengopek Sisik Kulit
Kecederaan kulit akibat menggaru atau mengopek sisik boleh memburukkan keradangan dan kadangkala mencetuskan tompok psoriasis baharu.
3. Gunakan Produk Penjagaan Kulit yang Lembut
Elakkan sabun yang terlalu kuat, menggosok kulit secara berlebihan dan penggunaan produk yang boleh menyebabkan kerengsaan.
4. Uruskan Tekanan dan Dapatkan Tidur yang Mencukupi
Pengurusan tekanan mungkin membantu sesetengah pesakit mengurangkan gejala berulang dan meningkatkan kualiti hidup.
5. Kekalkan Berat Badan yang Sihat
Pengurusan berat badan, aktiviti fizikal secara berkala dan pemakanan seimbang bermanfaat untuk kesihatan keseluruhan serta mungkin membantu meningkatkan hasil rawatan psoriasis.
6. Elakkan Merokok dan Hadkan Pengambilan Alkohol
Langkah ini penting kerana psoriasis juga dikaitkan dengan beberapa masalah kesihatan jangka panjang.
7. Ikuti Pelan Rawatan dan Pemeriksaan Susulan
Menggunakan ubat seperti yang diarahkan dan menghadiri temu janji susulan dapat membantu mengekalkan kawalan penyakit.
Setakat ini, tiada satu jenis diet khusus yang terbukti dapat menyembuhkan psoriasis.
Pesakit biasanya tidak perlu mengelakkan keseluruhan kumpulan makanan melainkan terdapat sebab perubatan yang lain.
Adakah Psoriasis Boleh Menjejaskan Sendi?
Ya.
Sesetengah pesakit psoriasis boleh mengalami artritis psoriatik (Psoriatic Arthritis), iaitu penyakit radang yang boleh menjejaskan sendi, tendon atau tulang belakang.
Antara tanda yang perlu diberi perhatian termasuk:
Sakit atau bengkak sendi yang berterusan
Sendi terasa kaku pada waktu pagi
Jari tangan atau kaki membengkak
Sakit pada tumit
Sakit belakang akibat keradangan yang berpanjangan
Pengesanan dan rawatan awal amat penting kerana artritis psoriatik yang tidak dirawat boleh menyebabkan kerosakan sendi yang kekal.
Pesakit psoriasis perlu memaklumkan kepada doktor jika mengalami gejala ini, walaupun psoriasis pada kulit hanya ringan.
Adakah Psoriasis Berkaitan dengan Masalah Kesihatan Lain?
Psoriasis bukan sekadar masalah pada permukaan kulit.
Individu yang mempunyai psoriasis, terutamanya penyakit yang lebih teruk, mungkin mempunyai risiko lebih tinggi untuk mengalami beberapa masalah kesihatan berkaitan, termasuk:
Obesiti dan sindrom metabolik
Diabetes
Tekanan darah tinggi dan penyakit kardiovaskular
Penyakit hati berlemak
Kebimbangan dan kemurungan
Artritis psoriatik
Ini tidak bermakna semua pesakit psoriasis akan mengalami masalah kesihatan tersebut.
Namun, pemeriksaan kesihatan yang bersesuaian serta pengurusan faktor risiko seperti tekanan darah, gula dalam darah, berat badan dan kesihatan jantung merupakan sebahagian daripada penjagaan jangka panjang.
Bilakah Anda Perlu Berjumpa Pakar Dermatologi?
Pertimbangkan pemeriksaan oleh pakar dermatologi jika:
Tompok kulit bersisik berterusan atau kerap berulang
Masalah kulit kepala tidak bertambah baik walaupun sudah menggunakan syampu antikelemumur biasa
Psoriasis melibatkan muka, tangan, kaki, kuku atau kawasan kemaluan
Gejala kulit mengganggu tidur, pekerjaan atau aktiviti harian
Anda mengalami sakit, kekakuan atau bengkak sendi
Psoriasis masih sukar dikawal walaupun sudah mendapatkan rawatan
Jika kulit tiba-tiba menjadi merah secara meluas, muncul banyak pustul, atau anda mengalami demam dan berasa sangat tidak sihat, dapatkan pemeriksaan perubatan dengan segera.
Hidup dengan Psoriasis
Hidup dengan psoriasis kadangkala boleh menyebabkan ketidakselesaan fizikal dan keletihan emosi.
Tompok kulit yang jelas kelihatan, sisik yang berterusan dan gejala yang kerap berulang mungkin menjejaskan keyakinan diri, aktiviti sosial, tidur serta kualiti hidup.
Namun, penting untuk diingat bahawa psoriasis bukan disebabkan oleh kebersihan diri yang kurang baik dan tidak boleh berjangkit melalui sentuhan, makan bersama atau aktiviti harian biasa.
Dengan diagnosis yang tepat, rawatan yang sesuai dan penjagaan berterusan, ramai pesakit psoriasis dapat mengekalkan kawalan kulit yang baik dan meneruskan aktiviti harian seperti biasa.
Kesimpulan: Psoriasis Boleh Dikawal dengan Baik
Psoriasis ialah penyakit kulit radang kronik, tetapi ini tidak bermakna gejalanya tidak boleh dikawal.
Kini, terdapat pelbagai pilihan rawatan, daripada krim dan salap berubat, fototerapi serta ubat makan, hinggalah kepada suntikan biologik yang menyasarkan laluan keradangan tertentu.
Rawatan yang paling sesuai bukan sahaja bergantung pada keluasan tompok psoriasis, tetapi juga pada lokasi yang terjejas, gejala berkaitan serta kesan penyakit terhadap kehidupan harian.
Pemeriksaan awal dan pelan rawatan yang disesuaikan dengan keperluan individu dapat membantu mengurangkan gejala, mengawal penyakit daripada kerap berulang dan mengekalkan kesihatan kulit dalam jangka panjang.
Konsultasi Psoriasis di Batu Pahat, Johor
Jika anda mengalami tompok kulit bersisik yang berterusan, psoriasis kulit kepala yang kerap berulang, perubahan pada kuku atau psoriasis yang sukar dikawal, pemeriksaan oleh pakar dermatologi dapat membantu mengesahkan diagnosis dan menentukan rawatan yang sesuai.
Dr Lim Tzyy Huei (林子辉医生)Pakar Perunding DermatologiPantai Hospital Batu PahatJohor, Malaysia
Penafian: Artikel ini disediakan untuk tujuan pendidikan kesihatan umum dan tidak menggantikan konsultasi, diagnosis atau nasihat rawatan individu oleh doktor. Rawatan psoriasis perlu disesuaikan mengikut tahap keterukan penyakit, kawasan kulit yang terjejas, masalah kesihatan lain dan keperluan setiap pesakit. Semua ubat preskripsi dan rawatan biologik hendaklah digunakan di bawah penilaian serta pemantauan doktor.
