Hiperhidrosis (Tangan dan Tapak Kaki Berpeluh Berlebihan): Punca, Pilihan Rawatan dan Hasil yang Boleh Dijangkakan
Oleh Dr Lim Tzyy Huei | Pakar Perunding Dermatologi, Pantai Hospital Batu Pahat, Johor, Malaysia
Tangan dan tapak kaki yang terlalu banyak berpeluh boleh menyebabkan ketidakselesaan dan rasa malu, walaupun cuaca tidak terlalu panas.
Sesetengah individu mendapati tapak tangan mereka menjadi basah ketika menulis, menggunakan telefon bimbit atau bersalaman dengan orang lain.
Ada pula yang mengalami tapak kaki sentiasa lembap, sehingga berasa kurang selesa apabila memakai kasut dan stoking sepanjang hari.
Gejala ini mungkin disebabkan oleh hiperhidrosis tapak tangan dan tapak kaki (palmar and plantar hyperhidrosis), iaitu keadaan apabila tangan dan kaki menghasilkan peluh secara berlebihan.
Walaupun berpeluh merupakan proses semula jadi yang membantu mengawal suhu badan, peluh yang terlalu banyak boleh mengganggu aktiviti harian, pekerjaan, persekolahan dan pergaulan sosial.
Berita baiknya, terdapat beberapa pilihan rawatan yang boleh membantu mengawal peluh berlebihan dan meningkatkan kualiti hidup.
Apakah Itu Hiperhidrosis?
Hiperhidrosis (hyperhidrosis) ialah keadaan perubatan apabila badan menghasilkan peluh melebihi jumlah yang diperlukan untuk mengawal suhu badan secara normal.
Ia boleh melibatkan beberapa bahagian badan, terutamanya:
Palmar hyperhidrosis: Tapak tangan berpeluh berlebihan.
Plantar hyperhidrosis: Tapak kaki berpeluh berlebihan.
Axillary hyperhidrosis: Ketiak berpeluh berlebihan.
Sesetengah pesakit mengalami peluh berlebihan pada satu kawasan sahaja, manakala yang lain mengalami kedua-dua tapak tangan dan tapak kaki yang sentiasa berpeluh.
Gejala sering bermula sejak zaman kanak-kanak atau remaja dan boleh berterusan sehingga dewasa.
Mengapa Tangan dan Tapak Kaki Berpeluh Berlebihan?
Punca yang paling biasa ialah hiperhidrosis fokal primer (primary focal hyperhidrosis).
Keadaan ini berlaku apabila saraf yang merangsang kelenjar peluh menjadi terlalu aktif.
Kelenjar peluh itu sendiri biasanya normal, tetapi menerima terlalu banyak isyarat untuk menghasilkan peluh.
Hiperhidrosis primer selalunya melibatkan kedua-dua belah badan dan boleh berlaku dalam kalangan beberapa ahli keluarga.
Peluh berlebihan biasanya berlaku ketika seseorang berjaga dan menjadi kurang ketara atau berhenti semasa tidur.
Faktor yang Boleh Memburukkan Peluh Berlebihan
Antara faktor yang biasa termasuk:
Cuaca panas dan lembap
Tekanan emosi atau rasa cemas
Aktiviti fizikal
Memakai kasut bertutup untuk tempoh yang lama
Makanan atau minuman tertentu
Dalam iklim Malaysia yang panas dan lembap, peluh berlebihan boleh menjadi lebih mengganggu.
Namun, penting untuk memahami bahawa hiperhidrosis bukan semata-mata disebabkan oleh cuaca panas, tekanan emosi atau kebersihan diri yang kurang baik.
Kadangkala, peluh berlebihan juga boleh berkaitan dengan penyakit tertentu seperti masalah tiroid, diabetes atau penggunaan ubat-ubatan tertentu.
Keadaan ini dikenali sebagai hiperhidrosis sekunder (secondary hyperhidrosis).
Jika peluh berlebihan bermula secara tiba-tiba, melibatkan seluruh badan atau berlaku dengan banyak ketika tidur malam, pemeriksaan perubatan lanjut mungkin diperlukan.
Bagaimana Peluh Berlebihan Menjejaskan Kehidupan Harian?
Walaupun hiperhidrosis biasanya tidak berbahaya, ia boleh memberi kesan yang ketara terhadap keselesaan, keyakinan diri dan aktiviti harian.
Bagi individu yang mempunyai tapak tangan berpeluh, aktiviti seperti memegang pen, mengendalikan kertas, menggunakan skrin sentuh atau bersalaman boleh menjadi sukar.
Bagi mereka yang mempunyai tapak kaki berpeluh berlebihan, masalah yang mungkin dialami termasuk:
Stoking sentiasa lembap
Bau kaki yang kurang menyenangkan
Kerengsaan kulit
Jangkitan kulat yang kerap berulang
Kelembapan berpanjangan juga boleh menyebabkan kulit menjadi terlalu lembut dan rosak, dikenali sebagai skin maceration, sekali gus meningkatkan risiko jangkitan kulit tertentu.
Sesetengah pesakit berasa malu ketika berinteraksi dengan orang lain atau menjadi cemas apabila perlu bersalaman.
Hiperhidrosis ialah masalah perubatan yang sebenar, bukan sekadar masalah kosmetik.
Apakah Pilihan Rawatan untuk Tangan dan Tapak Kaki Berpeluh Berlebihan?
Rawatan bergantung pada tahap keterukan peluh, kawasan yang terjejas, tindak balas terhadap rawatan sebelumnya serta pilihan dan keperluan setiap pesakit.
Matlamat rawatan adalah untuk mengurangkan peluh sehingga ke tahap yang lebih mudah dikawal, sambil meminimumkan ketidakselesaan dan kesan sampingan.
1. Antiperspirant Perubatan (Aluminium Chloride)
Produk antiperspirant yang mengandungi aluminium chloride sering digunakan sebagai rawatan awal.
Ia berfungsi dengan mengurangkan pengeluaran peluh buat sementara waktu melalui saluran kelenjar peluh.
Produk ini biasanya disapu pada kulit yang benar-benar kering sebelum tidur dan dibasuh pada keesokan pagi, mengikut arahan penggunaan.
Apabila peluh mula berkurangan, kekerapan penggunaan boleh dikurangkan secara berperingkat sebagai rawatan penyelenggaraan.
Namun, sesetengah pesakit mungkin mengalami:
Kerengsaan kulit
Kulit kering
Rasa pedih atau panas
Antiperspirant perubatan mungkin membantu bagi peluh berlebihan tahap ringan hingga sederhana.
Walau bagaimanapun, pesakit yang mengalami hiperhidrosis tapak tangan atau kaki yang teruk mungkin memerlukan rawatan tambahan.
2. Iontophoresis: Rawatan Tanpa Suntikan untuk Tangan dan Tapak Kaki Berpeluh
Iontophoresis merupakan salah satu rawatan bukan invasif yang telah lama digunakan untuk hiperhidrosis tapak tangan dan tapak kaki.
Semasa rawatan, tangan atau kaki diletakkan di dalam bekas cetek yang mengandungi air paip.
Arus elektrik yang rendah dan terkawal kemudiannya dialirkan melalui air tersebut.
Proses ini membantu mengurangkan pengeluaran peluh buat sementara waktu pada kawasan yang dirawat.
Rawatan ini tidak melibatkan suntikan atau pembedahan.
Bagaimanakah Rawatan Iontophoresis Dilakukan?
Program rawatan biasanya melibatkan:
Sekitar 15–30 minit bagi setiap sesi
Beberapa sesi seminggu pada peringkat awal
Pengurangan peluh secara beransur-ansur selepas beberapa sesi
Rawatan penyelenggaraan apabila kawalan peluh yang mencukupi dicapai
Ramai pesakit mula melihat penambahbaikan selepas kira-kira 5–10 sesi, walaupun sesetengah individu mungkin memerlukan lebih banyak sesi.
Apabila peluh sudah terkawal, sesi penyelenggaraan mungkin diperlukan sekali seminggu atau setiap satu hingga dua minggu, bergantung pada tindak balas pesakit dan jenis alat yang digunakan.
Adakah Iontophoresis Menyakitkan?
Kebanyakan pesakit boleh menerima rawatan iontophoresis dengan baik.
Sesetengah individu mungkin mengalami:
Rasa sedikit mencucuk atau berdenyut halus
Kulit kering
Kerengsaan sementara semasa atau selepas rawatan
Kekuatan arus elektrik perlu disesuaikan mengikut keselesaan pesakit dan protokol penggunaan alat tersebut.
Iontophoresis mungkin tidak sesuai untuk sesetengah individu, termasuk mereka yang mempunyai alat elektronik yang ditanam dalam badan, jenis implan logam tertentu atau sedang hamil.
Pemeriksaan perubatan disarankan sebelum memulakan rawatan.
Adakah Iontophoresis Boleh Menghentikan Peluh Secara Kekal?
Tidak.
Iontophoresis membantu mengawal peluh berlebihan, tetapi tidak menghentikan pengeluaran peluh secara kekal.
Jika rawatan dihentikan, peluh mungkin meningkat semula secara beransur-ansur.
Oleh itu, rawatan penyelenggaraan secara berkala biasanya diperlukan untuk mengekalkan hasil yang dicapai.
3. Suntikan Botulinum Toxin
Suntikan botulinum toxin boleh menghalang sementara isyarat saraf yang merangsang pengeluaran peluh.
Rawatan ini mungkin dipertimbangkan bagi pesakit yang mengalami hiperhidrosis yang ketara dan tidak menunjukkan penambahbaikan mencukupi dengan antiperspirant perubatan atau iontophoresis.
Pengurangan peluh biasanya mula kelihatan dalam tempoh sekitar 1–2 minggu selepas rawatan.
Kesannya adalah sementara dan lazimnya bertahan selama beberapa bulan.
Suntikan berulang mungkin diperlukan apabila kesan rawatan semakin berkurangan.
Walau bagaimanapun, suntikan pada tapak tangan dan tapak kaki boleh menyakitkan. Oleh itu, kaedah kawalan kesakitan yang sesuai mungkin diperlukan.
Kelemahan otot tangan sementara juga kadangkala boleh berlaku selepas suntikan pada tapak tangan.
4. Ubat Makan untuk Mengurangkan Peluh
Bagi pesakit yang mengalami peluh berlebihan yang teruk atau melibatkan beberapa bahagian badan, ubat makan mungkin dipertimbangkan dalam keadaan tertentu.
Antara ubat yang digunakan termasuk:
Oxybutynin
Glycopyrrolate (Glycopyrronium)
Ubat-ubatan ini membantu mengurangkan aktiviti kelenjar peluh di seluruh badan.
Namun, kesan sampingan yang mungkin berlaku termasuk:
Mulut kering
Sembelit
Penglihatan kabur
Kesukaran membuang air kecil
Kurang toleransi terhadap cuaca panas
Oleh sebab ubat ini mengurangkan pengeluaran peluh di seluruh badan, pemilihan pesakit dan pemantauan doktor adalah penting.
Perkara ini amat relevan di Malaysia kerana pengurangan peluh boleh meningkatkan risiko badan menjadi terlalu panas, khususnya ketika cuaca panas atau senaman berat.
5. Pembedahan untuk Kes Hiperhidrosis yang Teruk
Bagi pesakit tertentu yang mengalami hiperhidrosis tapak tangan yang sangat teruk dan tidak menunjukkan penambahbaikan dengan rawatan lain, pembedahan Endoscopic Thoracic Sympathectomy (ETS) mungkin dipertimbangkan.
Prosedur ini melibatkan gangguan pada laluan saraf tertentu yang bertanggungjawab terhadap peluh berlebihan.
Walaupun pembedahan boleh memberikan pengurangan peluh tapak tangan yang ketara, ia mempunyai risiko penting.
Salah satu risiko utama ialah peluh berlebihan sebagai tindak balas pampasan (compensatory sweating).
Keadaan ini berlaku apabila peluh berlebihan muncul pada bahagian badan yang lain, seperti:
Belakang badan
Dada
Perut
Peluh pampasan boleh berterusan dan bagi sesetengah pesakit, mungkin menjadi lebih mengganggu daripada masalah peluh asal.
Oleh itu, ETS biasanya dikhaskan untuk pesakit yang dipilih dengan teliti selepas penerangan menyeluruh tentang manfaat dan risikonya.
ETS tidak disarankan sebagai rawatan untuk hiperhidrosis tapak kaki sahaja.
Rawatan Manakah yang Paling Sesuai?
Tiada satu rawatan yang terbaik untuk semua pesakit.
Rawatan | Manfaat yang dijangkakan | Kekurangan utama |
Aluminium chloride | Boleh membantu peluh berlebihan ringan hingga sederhana | Boleh menyebabkan kerengsaan dan perlu digunakan secara berkala |
Iontophoresis | Rawatan bukan invasif untuk tapak tangan dan tapak kaki | Memerlukan beberapa sesi dan rawatan penyelenggaraan |
Botulinum toxin | Mengurangkan peluh dengan ketara untuk sementara waktu | Suntikan mungkin menyakitkan dan perlu diulang |
Ubat makan | Boleh mengurangkan peluh pada beberapa bahagian badan | Kesan sampingan yang melibatkan seluruh badan |
Pembedahan ETS | Berpotensi memberi penambahbaikan jangka panjang untuk kes tapak tangan tertentu yang teruk | Prosedur invasif dan risiko peluh pampasan |
Bagi ramai pesakit yang mengalami hiperhidrosis tapak tangan atau tapak kaki, iontophoresis merupakan salah satu pilihan rawatan yang berguna kerana ia tidak invasif dan boleh mengurangkan peluh dengan bermakna tanpa memerlukan ubat makan.
Namun, rawatan yang paling sesuai bergantung pada tahap keterukan, tindak balas terhadap rawatan, sejarah kesihatan serta pilihan pesakit.
Berapa Lama Hiperhidrosis Boleh Berlarutan?
Hiperhidrosis primer biasanya merupakan keadaan kronik dan gejala boleh berterusan selama bertahun-tahun.
Kebanyakan rawatan tanpa pembedahan bertujuan mengawal peluh berlebihan, bukannya menyembuhkan keadaan tersebut secara kekal.
Contohnya, iontophoresis boleh mengurangkan peluh dengan ketara, tetapi gejala mungkin muncul semula apabila rawatan penyelenggaraan dihentikan.
Begitu juga, suntikan botulinum toxin memberikan penambahbaikan sementara dan mungkin perlu diulang.
Matlamat rawatan bukan semestinya untuk menghentikan peluh sepenuhnya kerana berpeluh ialah fungsi semula jadi yang penting untuk badan.
Sebaliknya, matlamat utama adalah untuk mencapai pengeluaran peluh yang lebih terkawal dan selesa, tanpa mengganggu kehidupan harian secara ketara.
Cara Mengurangkan Ketidakselesaan Akibat Peluh Berlebihan
Selain rawatan perubatan, beberapa langkah praktikal boleh membantu meningkatkan keselesaan.
Untuk Tapak Kaki Berpeluh
Pakai kasut yang selesa, sesuai dengan saiz kaki dan mempunyai pengudaraan baik.
Pilih stoking yang dapat menyerap atau menyalurkan kelembapan.
Tukar stoking apabila menjadi lembap.
Pastikan kasut kering sepenuhnya sebelum dipakai semula.
Pastikan kaki bersih dan kering untuk mengurangkan kerosakan kulit akibat kelembapan berpanjangan.
Dapatkan rawatan jika terdapat jangkitan kulat atau masalah kulit lain.
Untuk Tapak Tangan Berpeluh
Menyediakan tuala kecil dan mengenal pasti faktor yang memburukkan peluh boleh membantu dalam aktiviti harian.
Elakkan penggunaan produk yang terlalu kuat atau merengsakan kulit kerana ia boleh menyebabkan kekeringan dan ketidakselesaan tambahan.
Langkah ini boleh membantu meningkatkan keselesaan, tetapi selalunya tidak mencukupi sebagai satu-satunya rawatan bagi hiperhidrosis sederhana hingga teruk.
Bilakah Anda Perlu Berjumpa Pakar Dermatologi?
Pertimbangkan pemeriksaan dermatologi jika:
Tapak tangan atau tapak kaki berpeluh terlalu banyak walaupun ketika berehat.
Peluh mengganggu aktiviti menulis, persekolahan, pekerjaan atau pergaulan sosial.
Tapak kaki sentiasa lembap walaupun kebersihan diri dijaga.
Antiperspirant perubatan tidak memberikan penambahbaikan yang mencukupi.
Anda ingin mengetahui lebih lanjut tentang iontophoresis atau rawatan perubatan lain.
Peluh berlebihan menyebabkan rasa malu atau menjejaskan keyakinan diri.
Jika peluh berlebihan bermula secara tiba-tiba, melibatkan seluruh badan, berlaku ketika tidur atau disertai gejala seperti demam dan penurunan berat badan tanpa sebab yang jelas, pemeriksaan perubatan lanjut diperlukan untuk mengenal pasti kemungkinan penyakit lain.
Kesimpulan: Peluh Berlebihan pada Tangan dan Kaki Boleh Dikawal
Hiperhidrosis tapak tangan dan tapak kaki merupakan masalah yang boleh memberi kesan ketara kepada keselesaan, keyakinan diri dan kualiti hidup.
Walaupun peluh berlebihan tidak semestinya dapat disembuhkan secara kekal, terdapat beberapa rawatan yang berkesan untuk membantu mengawal keadaan ini.
Antiperspirant perubatan, iontophoresis, suntikan botulinum toxin dan ubat makan tertentu boleh membantu mengurangkan peluh.
Bagi pesakit yang mengalami hiperhidrosis tapak tangan yang sangat teruk, pembedahan mungkin dipertimbangkan selepas penilaian yang teliti.
Dengan pelan rawatan yang sesuai dan rawatan penyelenggaraan apabila diperlukan, ramai pesakit dapat mencapai kawalan peluh yang lebih baik serta menjalani aktiviti harian dengan lebih selesa.
Mengenai Penulis
Dr Lim Tzyy Huei (林子辉医生) ialah Pakar Perunding Dermatologi di Pantai Hospital Batu Pahat, Johor, Malaysia.
Amalan klinikal beliau merangkumi pemeriksaan dan pengurusan hiperhidrosis (peluh berlebihan), ekzema, jangkitan kulat pada kulit serta pelbagai penyakit kulit perubatan yang lain.
Pesakit yang mengalami peluh berlebihan pada tapak tangan atau tapak kaki secara berterusan boleh mendapatkan konsultasi dermatologi untuk membincangkan pilihan rawatan yang sesuai.
Penafian: Artikel ini disediakan untuk tujuan pendidikan kesihatan umum dan tidak menggantikan konsultasi perubatan individu. Kesesuaian serta ketersediaan rawatan bergantung pada keadaan setiap pesakit.
