Juvenile Plantar Dermatosis (Tapak Kaki Anak Kering dan Mengelupas): Punca, Rawatan dan Cara Mencegah Berulang
Oleh Dr Lim Tzyy Huei | Pakar Perunding Dermatologi, Pantai Hospital Batu Pahat, Johor, Malaysia
Kulit tapak kaki anak yang kering, mengelupas atau merekah merupakan masalah yang sering membimbangkan ibu bapa.
Kadangkala, tapak kaki kelihatan merah dan berkilat, dengan rekahan yang menyakitkan pada bahagian jari kaki atau bahagian hadapan tapak kaki.
Gejala ini sering disalah anggap sebagai jangkitan kulat, ekzema atau masalah kebersihan kaki.
Namun, salah satu kemungkinan ialah juvenile plantar dermatosis (JPD), iaitu masalah kulit yang sering berulang dan biasanya berlaku dalam kalangan kanak-kanak usia persekolahan.
Walaupun keadaan ini tidak berbahaya dan tidak berjangkit, rekahan kulit yang menyakitkan boleh mengganggu aktiviti berjalan, berlari dan bersukan.
Memahami faktor yang menyumbang kepada masalah ini serta mengamalkan penjagaan kaki yang sesuai boleh membantu mengurangkan gejala dan kekerapan masalah berulang.
Apakah Itu Juvenile Plantar Dermatosis?
Juvenile plantar dermatosis (JPD) ialah keadaan kulit yang menyebabkan kekeringan, kemerahan, pengelupasan dan rekahan pada kawasan tapak kaki yang menampung berat badan.
Keadaan ini paling kerap berlaku pada kanak-kanak berumur 3 hingga 14 tahun, terutamanya yang berada di sekolah rendah.
JPD biasanya melibatkan kedua-dua belah kaki, khususnya:
Bahagian bawah ibu jari kaki dan jari kaki yang lain
Bahagian tapak kaki di pangkal jari
Bahagian hadapan tapak kaki
Kadangkala tumit
Kulit yang terjejas sering kelihatan merah, licin dan lebih berkilat daripada biasa, kadangkala disertai rekahan kulit yang menyakitkan, dikenali sebagai fissures.
Salah satu ciri penting JPD ialah ruang di antara jari kaki biasanya tidak terjejas.
Ciri ini boleh membantu membezakan JPD daripada sesetengah jenis jangkitan kulat pada kaki.
Apakah Punca Juvenile Plantar Dermatosis?
Punca sebenar JPD masih belum difahami sepenuhnya.
Namun, keadaan ini dipercayai berpunca daripada gabungan geseran, peluh dan kerosakan lapisan pelindung kulit (skin barrier).
1. Geseran Semasa Berjalan dan Berlari
Geseran berulang antara kaki, stoking dan kasut boleh merosakkan lapisan pelindung kulit.
Kanak-kanak biasanya aktif secara fizikal. Aktiviti berjalan, berlari atau bersukan untuk tempoh yang lama boleh memburukkan pengelupasan dan rekahan kulit.
2. Kaki Berpeluh dan Menjadi Kering Berulang Kali
Apabila kaki berpeluh di dalam kasut bertutup, kulit menjadi lembap.
Apabila kelembapan tersebut menyejat, kulit mungkin menjadi terlalu kering.
Kitaran kaki berpeluh dan kemudian menjadi kering secara berulang boleh melemahkan lapisan pelindung kulit, lalu menyumbang kepada kemerahan, pengelupasan dan rekahan yang menyakitkan.
3. Kasut yang Ketat atau Kurang Pengudaraan
Kasut yang diperbuat daripada bahan yang kurang mempunyai pengudaraan boleh memerangkap haba dan kelembapan.
Keadaan ini amat relevan di Malaysia, apabila kanak-kanak memakai kasut sekolah bertutup selama beberapa jam setiap hari.
Kasut yang tidak sesuai dengan saiz kaki juga boleh meningkatkan geseran, terutamanya pada jari kaki dan bahagian hadapan tapak kaki.
Memilih kasut yang selesa, mempunyai pengudaraan baik serta menukar stoking yang lembap secara berkala boleh membantu mengurangkan kerengsaan.
4. Kulit Sensitif atau Mudah Mengalami Ekzema
Sesetengah kanak-kanak dengan JPD juga mempunyai sejarah ekzema, asma atau alahan hidung (allergic rhinitis).
Kulit mereka mungkin lebih sensitif dan mudah mengalami kekeringan atau kerengsaan.
Walau bagaimanapun, bukan semua kanak-kanak yang mengalami juvenile plantar dermatosis mempunyai ekzema atau alahan.
Mengapa Tapak Kaki Anak Sering Mengelupas dan Merekah Semula?
Juvenile plantar dermatosis biasanya mempunyai corak yang sering berulang.
Kulit mungkin bertambah baik selepas penggunaan pelembap dan penjagaan yang sesuai, tetapi menjadi kering serta merekah semula selepas beberapa minggu.
Ini berlaku kerana faktor seperti geseran, peluh dan pemakaian kasut bertutup untuk tempoh yang lama mungkin masih berterusan.
Contohnya, sesetengah kanak-kanak menunjukkan penambahbaikan semasa cuti sekolah apabila mereka kurang memakai kasut bertutup.
Namun, masalah kulit boleh muncul semula apabila sesi persekolahan bermula.
Masalah yang berulang tidak semestinya bermakna rawatan telah gagal.
Matlamat utama adalah untuk membaiki lapisan pelindung kulit, mengurangkan kerengsaan berulang dan mencegah rekahan yang menyakitkan sementara keadaan ini beransur pulih apabila kanak-kanak semakin membesar.
Adakah Juvenile Plantar Dermatosis Jangkitan Kulat?
Tidak.
Juvenile plantar dermatosis bukan disebabkan oleh kulat dan tidak berjangkit.
Namun, jangkitan kulat kaki seperti tinea pedis, yang biasa dikenali sebagai athlete's foot atau kurap kaki, kadangkala boleh menyebabkan pengelupasan dan kulit bersisik yang hampir sama.
Salah satu perbezaan yang membantu ialah JPD biasanya melibatkan kawasan tapak kaki yang menampung berat badan, manakala ruang di antara jari kaki selalunya tidak terjejas.
Masalah kulit lain yang boleh menyerupai JPD termasuk:
Ekzema atopik (atopic eczema)
Dermatitis sentuhan alahan akibat bahan dalam kasut
Psoriasis
Keratolysis exfoliativa, iaitu keadaan yang menyebabkan pengelupasan lapisan kulit paling luar
Jika diagnosis masih tidak jelas, pakar dermatologi mungkin mencadangkan ujian kikisan kulit (skin scraping) untuk menolak jangkitan kulat.
Ujian tampalan alahan (patch testing) pula mungkin dipertimbangkan jika alahan terhadap bahan dalam kasut disyaki.
Apakah Pilihan Rawatan untuk Juvenile Plantar Dermatosis?
Rawatan memberi tumpuan kepada melindungi lapisan pelindung kulit, mengurangkan geseran dan merawat rekahan yang menyakitkan.
1. Gunakan Pelembap Secara Berkala
Pelembap merupakan salah satu bahagian paling penting dalam pengurusan JPD.
Krim pelembap yang pekat atau salap yang mengandungi petrolatum, ceramides atau bahan yang membantu membaiki lapisan pelindung kulit boleh mengurangkan kekeringan dan melindungi kulit.
Pelembap amat berguna apabila digunakan:
Selepas mandi
Selepas menanggalkan kasut dan stoking
Sebelum tidur
Setiap kali kulit menjadi terlalu kering
Petroleum jelly boleh membantu terutamanya apabila kulit sangat kering atau merekah.
Krim yang mengandungi urea juga mungkin membantu melembutkan kulit yang tebal dan kering, tetapi boleh menyebabkan rasa pedih apabila digunakan pada rekahan kulit yang masih terbuka.
2. Pilih Kasut dan Stoking yang Sesuai
Mengurangkan geseran serta kelembapan berpanjangan merupakan langkah penting dalam rawatan.
Ibu bapa boleh membantu dengan:
Memilih kasut yang sesuai dengan saiz kaki anak
Mengutamakan kasut yang mempunyai pengudaraan baik
Mengelakkan kasut yang terlalu ketat
Menukar stoking apabila lembap
Memastikan kaki tidak terperangkap dalam keadaan lembap terlalu lama
Stoking kapas atau bahan lain yang boleh menyerap peluh mungkin membantu mengawal kelembapan.
Stoking juga perlu ditukar apabila menjadi basah, khususnya selepas bersukan atau aktiviti fizikal yang berpanjangan.
Membiarkan kaki terdedah kepada udara apabila sesuai dan selamat juga boleh membantu.
3. Krim Antiradang Jika Diperlukan
Bagi kanak-kanak yang mengalami kemerahan, kegatalan atau keradangan yang ketara, pakar dermatologi kadangkala mungkin memberikan krim kortikosteroid untuk tempoh yang singkat.
Namun, krim steroid tidak semestinya diperlukan bagi setiap pesakit.
Manfaat tambahan steroid mungkin terhad apabila masalah utama berpunca daripada geseran dan kerosakan lapisan pelindung kulit.
Penggunaan pelembap secara konsisten dan pemilihan kasut yang sesuai kekal sebagai asas rawatan JPD.
4. Penjagaan Rekahan Kulit yang Menyakitkan
Rekahan kulit yang dalam, dikenali sebagai fissures, boleh menyebabkan kesakitan, terutamanya ketika berjalan atau berlari.
Penggunaan petroleum jelly secara berkala dan perlindungan rekahan tertentu menggunakan balutan luka yang bersih serta tidak merengsakan kulit boleh membantu proses penyembuhan.
Elakkan menarik atau mengopek kulit yang sedang mengelupas.
Jika rekahan menyebabkan kesakitan, pertimbangkan untuk mengurangkan sementara aktiviti yang memberikan tekanan berlebihan pada kawasan tersebut.
Rekahan yang berpanjangan atau dalam mungkin memerlukan pemeriksaan perubatan dan penjagaan luka tambahan.
Berapa Lama Juvenile Plantar Dermatosis Mengambil Masa untuk Pulih?
Kemerahan dan kekeringan mungkin mula bertambah baik dalam beberapa minggu dengan penjagaan kulit yang konsisten dan pengurangan geseran.
Namun, rekahan yang menyakitkan mungkin mengambil masa lebih lama untuk sembuh, khususnya jika kanak-kanak masih mengalami geseran dan peluh berulang.
Gejala JPD boleh datang dan pergi sepanjang zaman kanak-kanak.
Berita yang menggalakkan ialah juvenile plantar dermatosis selalunya bertambah baik secara semula jadi apabila kanak-kanak menghampiri usia akil baligh atau remaja.
Ramai kanak-kanak akhirnya tidak lagi mengalami masalah ini apabila semakin membesar, walaupun sesetengah individu mungkin mengalami gejala untuk tempoh yang lebih lama.
Bagaimana Ibu Bapa Boleh Mengurangkan Masalah Berulang?
Rutin penjagaan kaki yang ringkas setiap hari boleh membantu mengurangkan kerengsaan dan memastikan kulit lebih selesa.
Sebelum ke Sekolah
Pastikan kasut sesuai dengan saiz kaki.
Pilih stoking yang bersih, kering dan boleh menyerap peluh.
Sapukan pelembap jika kulit kering dan biarkan ia meresap sebelum memakai stoking.
Selepas Pulang dari Sekolah
Tanggalkan kasut dan stoking.
Bersihkan dan keringkan kaki secara lembut jika perlu.
Biarkan kaki terdedah kepada udara seketika.
Sapukan pelembap pada kawasan yang kering.
Sebelum Tidur
Sapukan lapisan pelembap yang mencukupi atau petroleum jelly.
Berikan perhatian khusus pada kawasan kering dan rekahan kulit.
Lindungi rekahan yang menyakitkan dengan balutan luka yang sesuai apabila diperlukan.
Penjagaan yang konsisten selalunya lebih membantu daripada kerap menukar krim atau menggunakan terlalu banyak produk.
Bilakah Anak Perlu Berjumpa Pakar Dermatologi?
Pertimbangkan pemeriksaan pakar jika:
Tapak kaki anak sentiasa merah, kering atau merekah.
Rekahan yang menyakitkan mengganggu aktiviti berjalan atau bersukan.
Masalah sering berulang walaupun penjagaan kulit dilakukan secara berkala.
Rawatan antikulat tidak menunjukkan penambahbaikan.
Diagnosis masih tidak jelas.
Kemerahan semakin teruk, terdapat bengkak, cecair keluar atau tanda jangkitan lain.
Diagnosis yang tepat dapat membantu membezakan JPD daripada jangkitan kulat, ekzema atau alahan terhadap bahan dalam kasut, sekali gus mengelakkan rawatan yang tidak diperlukan.
Kesimpulan: Membantu Anak Menguruskan Kulit Tapak Kaki yang Kering dan Mengelupas
Juvenile plantar dermatosis ialah keadaan kulit yang tidak berjangkit dan boleh menyebabkan tapak kaki kanak-kanak menjadi kering, merah, berkilat, mengelupas serta kadangkala merekah.
Walaupun ia boleh menyerupai ekzema atau jangkitan kulat, keadaan ini terutamanya berkaitan dengan geseran, peluh dan gangguan pada lapisan pelindung kulit.
Penggunaan pelembap secara berkala, pemilihan kasut yang sesuai, pengurangan geseran dan perlindungan rekahan kulit yang menyakitkan merupakan langkah utama dalam pengurusannya.
Walaupun masalah ini sering berulang semasa zaman kanak-kanak, ramai kanak-kanak menunjukkan penambahbaikan secara beransur-ansur apabila semakin membesar.
Dengan penjagaan kulit yang konsisten dan langkah pencegahan yang sesuai, kebanyakan kanak-kanak boleh kekal selesa dan meneruskan aktiviti harian seperti biasa.
Mengenai Penulis
Dr Lim Tzyy Huei (林子辉医生) ialah Pakar Perunding Dermatologi di Pantai Hospital Batu Pahat, Johor, Malaysia.
Amalan klinikal beliau merangkumi pemeriksaan dan rawatan ekzema, juvenile plantar dermatosis, jangkitan kulat kulit, psoriasis serta pelbagai penyakit kulit radang yang melibatkan kanak-kanak dan orang dewasa.
Bagi kanak-kanak yang mengalami tapak kaki kering, mengelupas, kemerahan atau rekahan yang menyakitkan secara berpanjangan, pemeriksaan dermatologi boleh membantu mengesahkan diagnosis dan menentukan penjagaan yang sesuai.
Penafian: Artikel ini disediakan untuk tujuan pendidikan kesihatan umum dan tidak menggantikan konsultasi perubatan individu.
